WERELDNETNIEUWS VAN FRANS HERTOGHS (NIEUW ZEELAND)
Goed voorbeeld doet goed volgen. Dat staat diep gegrift in de ziel van de meeste Nieuw-Zeelanders. Ze zijn dol op een snelle winst, een flinke klapper, het gemakkelijk gewonnen grote geld. Een boom. Zo hebben we hier moa-jagers en goudzoekers gehad, honderd miljoen schapen, koeien, geiten, lama’s en herten. We kwamen om in de appels, de (eetbare) kiwi’s en de mosselen. Dit keer is het de wijn.
De beste wijn ter wereld komt uit Nieuw-Zeeland, dat is hier algemeen bekend. En de aller-allerbeste Nieuw-Zeelandse wijn komt uit Marlborough. Dit voor onze streekgenoten onomstotelijke feit is al bekend vanaf 1995, het jaar dat wij hier kwamen wonen. Zulke goede wijn werd overal gemakkelijk en voor veel geld verkocht. De wereld ontdekte de Witte Wijnen uit Marlborough en was bereid daar diep voor in de buidel te tasten…..
En het liep storm. Er kwam een ware explosie van wijngaarden. Op dit moment beslaan ze bijna 25.000 hectare. Eerst verschenen er ondernemende wijnboeren met een buitenlandse achtergrond en grote investeerders. En ineens begreep ook de plaatselijke bevolking dat er groot geld te verdienen was met wijn uit eigen tuin. En dat klopte ook, de eerste jaren..
Sloop
Wie een stukje grond had liet de originele begroeiing slopen. Kersen-, appel- en abrikozenboomgaarden, akkers vol graan en groenten, weiden en bossen, alles ging eraan. Overal brulden de bulldozers om het landschap te herscheppen in platte zwarte schaakvelden. Miljoenen vergiftigde palen werden in de grond geramd, draden getrokken, irrigatiesystemen aangelegd en druiven geplant.
En niet alleen in de grote vlakte van de Wairau rivier. Ook in de droge streken van Awatere Valley kwamen vele tientallen kilometers wijngaarden, waarvan het jonge groen onnatuurlijk fris afstak tegen de verdorde graslanden er omheen. Optimisme alom. Nog in augustus 2008 werd daar de allergrootste wijngaard van tien vierkante kilometer(!) feestelijk geopend.
Druif
In nieuwe wijngaarden kwamen de druiven die het best verkocht werden. Overal dezelfde. Voor afwijkende rassen was geen plaats. Er zijn hele wijngaarden gerooid en beplant met precies dezelfde wijnstokken als bij de buren. Dat maakt je kwetsbaar voor ziekten en epidemieën. En voor overvloed: een goed wijnjaar leidt onmiddellijk tot onvoorstelbare en onverkoopbare oogsten.
Poen
De banken beleefden gouden tijden. Honderden miljoenen werden grif uitgeleend aan wijnbouwers, projectontwikkelaars en hun ondersteunende bedrijven. Hoop en hebzucht heersten. Voor ondernemers was geld gemakkelijk te krijgen. Veel geld bij weinig eigen vermogen. Ook de 20.000 inwoners van de slaperige hoofdstad Blenheim begonnen koortsachtig te investeren en uit te breiden. Nu kon je er alles kopen, zelfs in de goede maat en kleur.
Plas
Maar wie moest al die superwijn kopen? Europa zat al jaren met een jaarlijks groeiend overschot van 24 miljoen hectoliter. Dat zijn duizend flinke zwembaden vol. Een flink deel wordt gedestilleerd en op de markt gebracht als industriële alcohol. En de rest? Ook Australië heeft zijn eigen overproductie. Over de andere grote wijnlanden als Chili, Argentinië, Zuid-Afrika en tegenwoordig zelfs China is minder bekend. Maar overal ter wereld overstroomt de wijnplas.
Mode
Wijn is een drank die gevoelig is voor trends. Een nieuwe wijn zoals de Nieuw-Zeelandse is een tijdje in de mode. Iedereen wil hem hebben, tegen elke prijs. Maar mode verandert met elke generatie of zelfs nog vlugger. Dan zakt de markt in. Met als gevolg een nieuwe desolate wijnplas. Elk nieuw wijnland verovert de trendgevoelige wereld voor een tijdje. En blijft dan met de puinhopen zitten.
Pech
Ook de recessie helpt nog een extra handje mee. Behalve voor verslaafden is wijn geen eerste levensbehoefte. En dure wijn staat bovenaan op de lijst van bezuinigingen. Een flesje minder, een tientje goedkoper.
Om nog maar niet te spreken van de dure dollar. Nieuw-Zeeland is een paradijs voor valutaspeculanten. De koers van de dollar is zo onbetrouwbaar als het weer. Maar altijd te hoog. Nieuw-Zeelandse producten zijn in het buitenland dus meestal duur. Ook de hoge vervoerskosten helpen niet echt mee.
Daarbij kwam ook nog de relatief lage rente. Die verleidde optimistische mensen tot het lenen van onverantwoordelijke bedragen die alleen bij de gunstigste omstandigheden konden betalen.
Duur
De productiekosten zijn ook hoog. Niet alleen omdat Nieuw-Zeeland geen lagelonenland is, maar ook door de enorme investeringen. En geleerd. Dure wijnmakers werden van heinde en ver aangetrokken en weggekocht. Apparatuur werd tegen hoge kosten geïmporteerd. Water moest van steeds grotere afstand worden aangevoerd, opgeslagen en gedistribueerd. En elke fles die wij hier niet ter plekke leegdrinken moet tegen aanzienlijke kosten worden vervoerd.
Dump
En zo laten wanhopige wijnboeren hun kostbare wijn via een omweg toch naar de goedkope markten lekken. Voor dumpprijzen en beneden de kostprijs. Merkloos in ongelabelde flessen. Containers gaan naar obscure gebieden waar ze de kostbare wijn overpakken in kartonnen die voor een habbekrats grif over de toonbank gaan. Waardoor de dure versie helemaal op de planken blijft. Tegen de afspraken, maar wat moet je anders?
Te koop
Nou willen we er weer van af, van die zwembaden vol wijn en van de kilometers lange wijngaarden. Zo snel mogelijk. Want onze wijn blijft niet lang goed. De wijngaarden staan te koop, voor steeds lagere prijzen. Ingewijden schatten dat bijna driekwart van alle wijngaarden voor een schappelijk prijsje te koop zijn.
In de kranten of op het internet zul je ze niet vinden. Dat zou de prijs nog maar meer drukken. Zo dom zijn ze niet. Iedereen werkt eendrachtig samen om de zaak stil te houden. Niemand is gebaat bij faillissementen en gedwongen verkopen, vooral de banken niet. Hoe meer aanbod op de markt, hoe lager de prijs, hoe lager de waarde van de onderneming en hoe monsterachtiger de leningen. En hoe kleiner de kans dat het uitgeleende geld terugkomt.
Klap
En dus houdt iedereen hier zijn adem in. De vraag is niet of de zaak instort, maar wanneer. Zo’n klap kan grote gevolgen kan hebben voor de economie van de regio en van het hele land.
Zelf zullen wij niet wenen om het verdwijnen van de waan van de wijn. Maar zou het afwisselende landschap van de welige Wairau-vallei ooit terugkomen? We houden ons hart al vast voor de dreigende biobrandstofboom.
