Iedere ochtend scan ik de kranten op nieuws dat voor mij van belang is. Vandaag redelijk veel aandacht voor Veteranendag. De Volkskrant meldt dat volgens een opiniepeiling bijna 3/4 van de veteranen als helden worden gezien - waarschijnlijk een neveneffect van de missie in Afghanistan - en een record sinds de eerste peiling in 1962.
De Telegraaf heeft een heel ander verhaal. Onder de titel ‘Verdoemde veteranen’ het relaas van Tjon-a-Joe, die als Dutchbatter de val van de Bosnische enclave Srebrenica meemaakte. Hij zegt: „Die officiële bijeenkomsten, dat trots zijn op je inzet voor vrede en”veiligheid, daar hebben wij niets te zoeken. Want Dutchbat III, de laatste beschermers van Srebrenica, hoort er niet bij. Wij horen nergens bij. Dat was in de zomer van 1995 zo en dat is altijd gebleven. Wij worden gezien als de verraders van de moslims, de soldaten die niet vochten, de lafaards die duizenden onschuldige mannen de dood injoegen. Daarom mijd ik Den Haag, ik kan niets met de mooie praatjes van hoge generaals en politici. Zij waren het die ons toen in de steek lieten. Volgende week ontmoet ik andere Dutchbatters, dán praten we. Over pijn en angst. Over de leuke momenten. Over de gesneuvelde Jeffrey Broere en Raviv van Renssen. Alleen zij die erbij waren, begrijpen het echt.”
En: “altijd die beschietingen, mortieren en artillerie. We kregen geen berichten meer door, moesten op de Wereldomroep horen dat Raviv, één van onze kameraden, was gesneuveld. Terug in Nederland kwam de genadeklap. Afgemaakt door het thuisfront, dat was het ergste.”
Hoewel je als journalist natuurlijk een professionele afstand moet bewaren raakt dit artikel me toch. Ik heb zelf als freelance correspondent voor de Telegraaf jarenlang de oorlog in het voormalige Joegoslavië gevolgd, van het eerste schot in Slovenië in juni 1991 tot voorjaar 1994. Ten tijde van de val van Srebrenica werkte ik bij de Wereldomroep in Hilversum, en wegens mijn kennis en ervaring was me gevraagd om me tijdelijk geheel op Bosnië te storten.
Ik ga hier niet het hele verhaal van de val van de enclaves Srebrenica en Zepa herhalen. Wel maar weer eens twee hardnekkig misverstanden aanstippen. Het woord ‘Dutchbat’ suggereert dat er destijds een heel Nederlands bataljon in de enclave aanwezig was. De werkelijkheid is dat er naar mijn schatting niet meer dan 150 militairen in staat waren gewapenderhand op te treden. Daar doe je niet veel mee, en je kon er zeker niet een hele enclave mee verdedigen.
Dat brengt me op het tweede misverstand: dat de Nederlandse VN-troepen daar waren om de enclave te beschermen. Dat was niet zo. De taak, zoals opgedragen door de VN-Veiligheidsraad, was in de eerste plaats de demilitarisering van de enclave en vervolgens het uit elkaar houden van de partijen in het conflict. Dat eerste is nauwelijks gebeurd, en dat tweede lukte ook niet bijster goed, gelet op de regelmatige gewapende uitvallen vanuit de enclave op Bosnisch-Servische dorpen in de omgeving.
Enige tijd na de val van Srebrenica werd duidelijk welk drama er zich had afgespeeld. Duizenden moslimmannen werden afgemaakt. Een oorlogsmisdrijf van de eerste orde. Maar in die weken kwam ik ook achter raadselachtige informatie die mij tot op de dag van vandaag bezig houdt.
Kort na de val van de enclave wist ik een medewerker van het Internationale Rode Kruis te bereiken. Hij bevond zich in de zogeheten Sapna-vinger, een stukje gebied ten noorden van Srebrenica dat in handen was van het regeringsleger. Wat hij me vertelde was verbijsterend, zeker in het licht van de informatie die later vrijkwam. Hij zei dat hij bij een kampement stond waar zich naar zijn schatting drieduizend (!) moslimsoldaten uit Srebrenica bevonden. Zijn contact met hen werd door de plaatselijke legerleiding niet erg op prijs gesteld. Wellicht omdat het niet in het plaatje paste van een hulpeloze enclave die door de Serviërs onder de voet was gelopen. Vervolgens bereikte me informatie dat die groep militairen over eenheden in heel Bosnië werd verspreid en dat het de soldaten aanvankelijk verboden werd om contact op te nemen met hun familie.
Een maand na de val van Srebrenica bleek dat het relaas van de Rode Kruis-man geen fantasie was. De bevelhebber van het regeringsleger, generaal Rasim Delic, zei tijdens een openbare zitting van het parlement in Sarajevo dat “de terugtrekking van de 28ste Bergdivisie van het ABiH (het regeringsleger) uit Srebrenica succesvol was verlopen”. ‘Pardon?’ dacht ik toen. Sarajevo heeft een groot aantal troepen teruggetrokken en verwijt het handjevol Nederlanders tegelijkertijd dat ze de val van de enclave niet hebben kunnen voorkomen?
Deze zaak stonk (en stinkt nog steeds) aan alle kanten. Complottheorieën zijn er te over. Was er sprake van een deal om de enclaves in oost-Bosnië op te geven? Het antwoord weet ik niet. Wel vind ik dat de Dutchbat-veteranen vandaag met opgeheven hoofd bij de manifestaties rond Veteranendag aanwezig kunnen zijn - hen valt niets te verwijten, tenzij u graag had gezien dat ze collectief zelfmoord hadden gepleegd door zich op de overweldigende Servische overmacht te storten. Ik ken één militair die vindt dat ze dat hadden moeten doen, maar ik denk dat hij een uitzondering is…
on Apr 13th, 2009 at 11:30 pm
Beste hans en john.
Als lid van dutchbat 3, Alpha compagnie 13 lmb ,weet ik in ieder geval 1 ding.
Nooit, maar dan ook nooit vergeet ik meer de 6 maanden in dat geitenland waarin ik getracht hebt mijn vredes taak uit te voeren ,en nog steets niet snap wat we daar in hemelsnaam moesten.
Vandaag na 14 jaar ben ik in loenen geweest op de ere begraafplaats.
daar heb ik raviv zien liggen en heb daar alsnog op mijn eigen wijze afscheid genomen van een stukje van mijn leven wat mij heel sterk heeft veranderd.
Ik vind inderdaad ook dat het nooit meer vergeten mag worden wat wij, het complete bataljon regiment stoottroepen hebben mee gemaakt..
kpl 1 bd, Martin vd splinter
on Sep 10th, 2009 at 3:54 pm
Wat vind je van het verhaal Dat generaal Janviër een deal heeft gemaakt met de Bosnische serviërs dat hij geen luchtsteun zal goedkeuren in ruil voor de 2 neergeschoten franse piloten die in handen van de serviërs waren.
De persoon die mij dit vertelde was wijlen Prins Bernard zelf toen hij op bezoek kwam op mijn 2e uitzending met IFOR 1 in Novi Travnik.
Grn 1 bd van der scheer lichting 93/11
on Jan 16th, 2010 at 12:43 pm
als ik soldaat was geweest zou ik mijn leven opgeven voor het redden van onschuldige vrouwen kinderen en mannen ongeacht huidskleur,ras,geloof . en niet feest vieren bier gaan drinken,omdat eigen kont gered is
on Mar 19th, 2010 at 11:33 pm
@ibrahim
>>als ik soldaat was geweest zou ik mijn leven opgeven voor het redden van onschuldige vrouwen kinderen en mannen ongeacht huidskleur,ras,geloof . en niet feest vieren bier gaan drinken,omdat eigen kont gered is…]Voor wwelke vrouwen kinderen ?Servische of moslims?
on Feb 1st, 2011 at 11:34 pm
Ik erger mij al jaren aan al die mensen die zich alleen maar negatief uit durven laten over de soldaten van Dutchbat 3.
Omdat ik op een Engelse kostschool geplaatst was in mijn jeugd en daardoor beter Engels sprak dan de gemiddelde militair kwam ik in aanmerking om de opleiding ‘allround radio and satellite communication specialist’ te mogen volgen na mijn infanterie opleiding bij de de Luchtmobiele Brigade in 1993
Hierdoor kon ik niet mee met de Dutchbat 3 missie naar Yugoslavië.
De val van Sebrenica heb ik hierdoor van heel ver weg maar op de voet gevolgd.
Indien je je ook maar enigzins verdiept in de situatie destijds is het ondenkbaar dat je de jongens van Dutchbat 3 afzeikt.
Omdat de meeste mensen zich niet echt hebben verdiept voordat ze een oordeel geven (heb ik de afgelopen jaren gemerkt) zal ik de situatie van destijds proberen te vertalen naar babytaal, zodat die mensen zelf niet zo hard hoeven na te denken:
Niet zo heel erg lang geleden in een heel ruig land hier ver vandaan…
was eens een kudde geiten (en enkele wolven in geitenkleding) die bedreigd werden door een groep bloeddorstige weerwolven.
De dorpen uit de buurt (Europa) hadden er geen baat bij dat de geiten (Moslims) opgegeten werden / dat de weerwolven (Serviers) al te sterk werden of iedergeval dat de buren (Amerika) zouden zien dat wij onze geiten op lieten eten door weerwolven…
Ze besloten een herder aan te stellen met een herdershond (VN \ NL) ter bescherming van de geiten.
Echter werd de trouwe & zeer goed afgerichte (maar jonge) herdershond (NL \ LMB) een muilkorf omgedaan.
De hond werd ook nog aan een korte ketting vastgelegd midden tussen de geiten in.
Toen de weerwolven maanden lang het eten en drinken van de herdershond op aten en hem links en rechts happen uit zijn lichaam beten of zelfs voor zijn neus de geiten opaten zonder dat de hond bij de wolven kon komen, deed de herder niet veel meer dan melding van de feiten maken bij de dorpelingen.
De dorpelingen vonden het niet zo heel erg boeiend.
Zelfs de eigenaar van de bont en blauw geslagen hond vol bloedende gaten in zijn lijf (NL) liet de hond aan zijn lot over.
In plaats van het jachtgeweer van de muur te pakken of op zijn minst de herder opdracht te geven zijn stok te gebruiken en de herdershond los te laten en zijn muilkorf af te nemen, maakten de dorpelingen handelsovereenkomsten met de weerwolven en lieten de mishandeling en de geitenmoord oogluikend toe.
Nadat de weerwolven hadden vernomen dat de dorpelingen onder geen enkele voorwaarde bereid waren om de geiten of de herdershond te steunen, omsingelden de weerwolven de kudde en de herdershond.
(de wolven in geitenkleding verlieten daarop de van angst blatende kudde)
Daardoor kwamen alle geitjes strak rondom de herdershond te staan, die daarop zijn loszittende tanden en kapotte poten niet meer kon gebruiken om van zich af te slaan.
De herder zag het vanaf een afstand aan en belde met zijn 06 nogmaals naar de dorpelingen om te vragen wat er moest gebeuren.
Na heel veel discussie bleek 1 van de hoofddorpelingen (Frankrijk) absoluut niet bereid om de F16 ’s op de weerwolven af te sturen en daardoor hadden de weerwolven volledig vrij spel.
Tijdens de allerlaatste seconde voordat de vallei was gevallen werd de eigenaar van de herdershond (NL) zich bewust van de lafheid van zijn daad en stuurde twee F16’s maar… het was al telaat.
De herdershond was volledig aan zijn lot overgelaten en de weerwolven zeiden tegen de hond:
“hondje wij gaan jou en je geitjes opeten tenzij je jouw geitjes uit onze vallei leidt. Wij hebben hier een aantal veewagens klaargezet en als jij ervoor zorgt dat ze daar netjes in komen te zitten, dan eten we niemand op en mag jij je wonden thuis bij je baasje aflikken.”
De hond keek naar de top van de heuvel om te zien wat zijn baas (de herder / VN) voor een opdracht zou geven maar zijn baas stond maar te bellen en te bellen…
Ondertussen trokken de weerwolven de laatste tanden en nagels uit de bek van de hond en kon die niets anders meer doen dan meewerken met de Serviers (weerwolven) om zijn geitjes (moslims) te redden.
De weerwolven leken woord te houden en aten verder (iedergeval niet openlijk in het zicht van de herdershond) geen geitjes op en lieten uiteindelijk de zwaar gehavende herdershond vrij om terug te keren naar zijn baasje nadat alle geiten in de veewagens zaten.
De herdershond kwam in het kamp van de herder en blafte van opluchting dat hij nog kon blaffen.
Nadat de herdershond weer teruggestuurd werd naar de eigenaar van de hond in het dorp bleken toch de helft van alle geitjes opgegeten te zijn, waardoor de zwaar getraumatiseerde hond nog erger het gevoel kreeg dat hij gefaald had.
Toen de dorpelingen vernamen dat iedereen kon zien dat de helft van de geiten opgegeten waren, voelden zij zich ontzettend schuldig en zochten in het wilde weg naar een zondebok. Toen ze inzagen dat het hun eigen schuld was en dat ze de moord van 8000 moslims op hun geweten hadden, schopten zij de hond nogmaals bont en blauw en zeiden vanaf toen dat de hond een slechte hond was geweest en dat het allemaal de schuld van de hond was geweest…
Deze jonge hond mocht begin 2006 (tot aan de tanden bewapend) mee met de eerste IFOR lichting om de weerwolven onder dreiging van zwaar militair geweld in toom te houden.
Vergeleken met de situatie van Dutchbat 3 hebben wij daar een vakantie gehad.
De ontvangen (standaard) medailles liggen ergens argeloos weggestopt in een rommeldoos en dat heeft alles te maken met de manier waarop Nederland en de rest van de dorpelingen met mijn collega’s zijn omgegaan nadat zij samen met de geiten zo jammerlijk in de steek zijn gelaten.