‘De liefde is zo kort, en het vergeten zo lang’ schreef de Chileense dichter en Nobelprijswinnaar Pablo Neruda. Die woorden gaan zeker op voor zijn eerste huwelijk met de Nederlandse Maria Hagenaar en voor hun jonggestorven dochter Malva. Ze komen opnieuw tot leven in de historische roman van Pauline Slot ‘En het vergeten zo lang’. Hieronder een recensie en een videoverslag bij het graf van Malva, van RNW collega Alejandro Pintamalli.

Het leven van Maria Reyes zoals Slot het reconstrueert op basis van uitgebreid bronnenonderzoek was een droevig leven. Als Maria Hagenaar in 1930 in Batavia de jonge Chileense consul Reyes tegenkomt, heeft zij de hoop op een huwelijk al bijna opgegeven. Na de dood van haar vader en broers zijn haar moeder en zij op elkaar aangewezen. De Chileen lijkt een goeie partij en ze volgt hem al snel naar zijn volgende post in Chili.

buitenechtelijke affaires
Op die reis begint haar huwelijksgeluk al te barsten: zo bestaat hij het haar voor te stellen als ‘iemand die zijn huishouden verzorgt’. Hij blijkt ook meer dichter en bohémien dan diplomaat: al snel volgen de buitenechtelijke affaires, die niet verdwijnen als het diplomatieke bedrijf hen naar Spanje voert. Maruca, zoals de dichter haar noemt, moet zelfs toezien hoe zijn minnares bij hen intrekt.

spaanse burgeroorlog
Maruca is dan al een en al toewijding voor hun dochter Malva Marina, die in 1934 geboren wordt met een waterhoofd. Haar man is er meer niet dan wel en aan dat samenzijn komt een einde als de Spaanse burgeroorlog uitbreekt. Neruda keert terug naar Chili, naar wereldfaam als dichter, een Nobelprijs en nieuwe liefdes, Maruca en hun dochtertje vervolgen hun leven in Den Haag.

tweede wereldoorlog
Slot beschrijft gloedvol hoe pijnlijk dat leven is: de schriftelijke smeekbedes bij Neruda om geld leveren nooit voldoende op om van te leven. Maruca moet werken om in hun onderhoud te voorzien, geen eenvoudige opgave in de tweede wereldoorlog, bovendien wordt ze daardoor gedwongen haar dochtertje bij mensen in Gouda onder te brengen. Ze heeft vaak geen geld om hen te betalen of het kind te gaan bezoeken. De levenstekens van de vader zijn summier (hij komt nog een keer langs) en op de melding van het overlijden van het meisje in 1942, komt helemaal geen reactie meer.

bigamie
Toch blijft de Chileen Maria’s leven zo beheersen dat je als lezer af en toe denkt ‘laat los die man en ga door met je leven’. Ze zijn nooit officieel gescheiden en naïef als ze is, wordt ze speelbal in een politieke affaire tussen de Chileense regering en de dichter als de regering haar naar Chili haalt om Neruda te veroordelen wegens bigamie. Deze tweede periode in Chili brengt Maria behalve vernedering ook verslaving. Als ze zich daaraan ontworstelt keert ze terug naar Den Haag, waar ze heil vindt bij een kerkgenootschap, voor ze op 65-jarige leeftijd overlijdt.

monumentje
Pauline Slot isde het echtpaar na over drie continenten en las talloze brieven, boeken, biografiëen en archieven en schreef daarover op haar weblog. Ze richt met dit boek een liefdevol monumentje op voor de vrouw, die door Neruda nooit bezongen werd in zijn gedichten (Maruca komt, net als Malva, één keer voor in een opsomming in een ode aan Federico Garcia Lorca). Dankzij slot is Maruca Reyes/Maria Hagenaar weer (even) aan de vergetelheid ontrukt.

En het vergeten zo lang - Pauline Slot, Arbeiderspers, ISBN 9789029571920, prijs € 19,95

Voeg toe aan:  

Tweet This Post