Historical Audio Archive

Na de beslissing van de regering en de instemming van het parlement op 30 juni 2011 met de opheffing van De Wereldomroep als klassieke omroep, is het moeilijk voor te stellen hoe belangrijk de organisatie is geweest.
In 1955 werd prins Bernhard beschermheer om het belang ervan aan te geven. De toenmalige programmadirecteur Sluizer gaf toen een overzicht van het werk (zie B062386-B1 Overzicht van het werk van de Wereldomroep / George Sluizer / 1955-10-13).
Bekend is natuurlijk ook de culturele exportondersteuning bijv. door de jarenlange liveconcerten (vanaf 1949) op zondag van het Concertgebouworkest. Dat kon toen nog omdat de kortegolf nog maar dun bevolkt was en er geen storende telexberichten via de kortegelf werden verzonden (nog een paar jaar en we kunnen horen hoe de kortegolf klonk in 1950; alleen is het dan geen uitzending meer van De Wereldomroep).

Ook het werken voor de overzeese gebiedsdelen levert een kostbaar film en audio archief op. Op de Antillen en in Suriname ontbreekt zo’n archief. Overigens blijft voor die gebieden de (radio)rol bestaan maar dan onder binnenlandse vlag. De Wereldomroep verzorgde per luchtpost ook voor materiaal wat op de Antillen en in Suriname lokaal kon worden uitgezonden. Daarbij werd een selectie gemaakt van de belangrijkste producties op de Nederlandse radio en (tussen 1960-1982) op tv. Daarvoor werden ook liveopnames van de binnenlandse omroepen getaped, zoals B057964-C1 Samenzang tussen presentatoren van diverse radioshows jaren vijftig / 1955-04-30.
Deze rol voor de ‘overzee’ was natuurlijk bekend bij de cabaretiers die met enige regelmaat Suriname en de Antillen aandeden. Bij het doorlopen van het archief op cabaret (op zoek naar de eerste opname van ex-Wereldomroep-medewerker Fons Jansen) kom je dan ook bijv. liedjes tegen van Wim Sonneveld uit 1946 en 1948, een cabaretvoorstelling van Toon Hermans of Wim Kan uit 1947 of de Wereldomroepvariant van Wim Kan’s eerste oudejaarsconference uit 1954.

Je moet dan ook niet raar opkijken als in het programma ‘Nieuwjaarsreceptie’ allerlei grote namen opduiken die maar al te graag (maar waarschijnlijk toch tegen betaling) hun opwachting kwamen maken. Van de opnames zijn er een paar bewaard gebleven. Die van 1968 is wel de meest complete. Met namen als Wim Kan, Wim Sonneveld (eerder opgenomen?), Toon Hermans (over zijn aanstaande Amerikaanse avontuur), Fons Jansen, Conny Stuart, Jasparina de Jong, Harry Bannink ….

B237936.A1 Nieuwjaarsprogramma 1968 deel 1 / 1967-12-27

Nieuwjaars-receptie 1968 deel 1, presentatie Teddy Scholten en Bert Steinkamp

Gesprekjes en nieuwsjaarswensen met Wereldomroep medewekers en artiesten.

00:00 Aankondiging omroeper
00:45 When you’re smiling (Fisher/Goodwin) - Kwartet Ad van den Hoed
01:12 Openingspraatje door Teddy Scholten en Bert Steinkamp
02:48 Aankomst van Wim Sonneveld en wordt door de portier naar Studio XI gebracht
03:18 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Piet van Soest van het nederlands nieuwsjournaal
05:26 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Wim Kan
09:12 De nieuwe kalenders (Kan/v.Veen) - Wim Kan en Harry Bannink
13:17 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Juffrouw Van Ardennen van de correspondie-afdeling van de Wereldomroep
14:36 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Tom Pape van de West-Indische afdeling
15:48 Teddy Scholten en Bert Steinkamp in gesprek met Jasperina de Jong
17:32 Schrifelijke cursus frans (Vleugel/Bos) - Jasperina de Jong
21:03 Teddy Scholten en Bert Steinkamp in gesprek met Mieneke Meulman, omroepster Nederlandse Afdeling en Sam Pasariboe, programma-maker van de Indonesische afdeling
23:36 Teddy Scholten en Bert Steinkamp in gesprek met Fons Jansen, oud Wereldomroep medewerker
26:14 Nieuwjaars-wens - Fons Jansen, Frans Oudhoff, Corrie van der Linden

B237936.A1
Opgenomen 27.12.1967 Studio XI, Wereldomroep

B237936.B1 Nieuwjaarsprogramma 1968 deel 2 / 1967-12-27

Nieuwjaarsreceptie 1968, deel 2 presentatie Teddy Scholten en Bert Steinkamp

Gesprekjes en nieuwjaarwensen van Wereldomroep medewerkers en artiesten.

00:00 Nieuwjaars-liedje - Fons Jansen, Corrie van der Linden, Frans Oudhoff
00:53 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Sannie, van de kantine
02:51 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Toon Hermans
05:37 Gaat dat zien - Toon Hermans en Govert van Oest
07:53 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Philip Wimore(?) engelse omroeper en Vicky Evans, beide van de 800 Show
10:13 Teddy Scholten, Bert Steimkamp en gesprek met Conny Stuart
11:59 Temperament - (Bannink/Schmidt) - Conny Stuart
16:05 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Hr. Tiemstra, directeur van de Wereldomroep
18:20 Teddy Scholten, Bert Steinkamp in gesprek met Wim Sonneveld
20:23 Josefien - (Sonneveld/Verhage) - Wim Sonneveld en Combo Jan Blok
23:37 Teddy Scholten, Bert Steinkamp
24:17 Weer is het nieuw jaar - Jan de Cler

Luister in MP3

Een klankbeeld ter voorbereiding van de officiële dijkdichting bij Ouwerkerk.
John van der Steen voert gesprekken met bewoners van Schouwen-Duiveland en de mensen van Rijkswaterstaat.
Ing. Metselaar leidt hem rond. Het verhaal over de nieuwe dijk begint in Zierikzee bij Rijskwaterstaat. Gesprekken in het Veerhuis.
Over het droogleggen van de polder. Mensen die in die tussentijd in de droogvallende polder wonen hebben daar een speciale vergunning voor nodig (interview met de Commissaris van de Koningin).
Gesprekken met vrijwilligers (internationale studenten) en daarna een reis door het drooggevallen land (gesprek met smid Hansen). Oudere kinderen gaan naar school in Bruinisse, vertelt de vrouw van de onderwijzer. Gesprek met dhr Argerlo (dir Publieke werken in Noord-Zeeland) in Sirjansland die polshoogte komt nemen van de herbouwmogelijkheden.
Dhr Klaasen van de Wereldraad van Kerken probeert het religieus en sociaal leven op gang te krijgen.

Luister in MP3

Een klankbeeld over de tijd. Indonesische beschrijving volgt nog.

Ecoutez en MP3 Luister in MP3

Schumann is in Hilversum voor een congres van Europese Federalisten. George Sluizer spreekt met hem in het Frans over de ontwikkeling van Europese eenheid. Schumann is van overtuiging dat de economische en politieke integratie van Europa gelijktijdig moeten worden aangepakt.

Luister in MP3

Copy op plaat van band B038177

Programma ‘Moeder des Vaderlands - gesprekken met Nederlanders die prinses Wilhelmina ontmoet hebben in tyden van tegenspoed’, uitgezonden op vrydag 26 augustus 1953. In dit eerbetoon aan prinses Wilhelmina, de Moeder des Vaderlands, gepresenteerd door wereldomroeper Guus van der Steen, zyn achtereenvolgens te horen:
- intro met muziek met dichterlyke gesproken ode aan Wilhelmina door vrouwenstem
- Jonkheer Kasenbrood over het bezoek van prinses Wilhelmina aan Zeeland (tydsduur: 1′26)
- de burgemeester van Zierikzee over het bezoek van prinses Wilhelmina aan Zierikzee (tydsduur: 0′24)
- het echtpaar Van Huffel-Pauwels uit Kloosterzande in Zeeuws-Vlaanderen over hun ontmoeting met Wilhelmina naar aanleiding van de Watersnoodramp 1953 (tydsduur: 0′21)
- aannemer Voet uit Hulst in Zeeuws-Vlaanderen, over zyn ontmoeting te Kloosterzande met koningin Wilhelmina in 1906, naar aanleiding van de toenmalige watersnoodramp. Van de ontmoeting weet hy ook nog een foto te tonen. Tevens vertelt hy dat zy daarby een bezoek bracht aan het ook op die foto zichtbare café ‘De Reizende Man’ te Kloosterzande. (tydsduur: 1′05)
- Wilhelmina Lystje (petekind van Wilhelmina) (tydsduur:1′30)
- burgemeester van Borculoo (tydsduur: 0′29)
- echtpaar Faags uit Borculo (tydsduur: 1′10)
- moeder Grooters dankt de prinses voor de troost by het overlyden van haar zoontje tydens de Watersnoodramp 1953 te Zeeland (tydsduur: 1′15)
- weduwe Dykstra te gast op paleis ‘Het Loo’ by prinses Wilhelmina (tydsduur: 0′12)
- vluchteling uit Nederland naar Engeland in de oorlog van ‘40-’45, over bezoek aan Wilhelmina in Londen (tydsduur: 1′05)
- koningin bezoekt oorlogsslachtoffers in ziekenhuis (tydsduur:1′40)
- mynwerker uit Limburg van de Wilhelmina-myn, over bezoek van prinses Wilhelmina aldaar (tydsduur: 1′13)
- boer uit Zevenum over bezoek prinses Wilhelmina aan zyn boerdery (tydsduur: 1′04)
- oudejaarsavond 1946: koningin Wilhelmina spreekt het Nederlandse volk toe (tydsduur: 0′35)
- koningin Juliana spreekt haar moeder prinses Wilhelmina toe (’Lieve moeder’) (tydsduur: 1′05)
- aan het slot klinkt een muziekfragment van 35 seconden
ew: [muziek] / lw: [muziek] / tyd: 25′12

/ UZD: 26 augustus 1953

Comment 2: B038177

Luister in MP3

Volgens de opdrachtbon is de opname gemaakt in de Ambassade van Zuid-Afrika in Den Haag. Als reporter is aangegeven Henri Knap, maar of die daar aanwezig was is niet uit deze opname op te maken.

De drie sprekers zijn: Ds W.A.P. Smit, Prof. N.A. Donkersloot (02′55) en Prof J. Waterink (04′54)

Totius, pseudoniem van Jacobus Daniel Du Toit (Paarl 21 februari 1877 - Pretoria 1 juli 1953). Onder zijn eigen naam beroemd geworden door de vertaling van de bijbel en psalmberijming in het Afrikaans. Hij promoveerde aan de jonge Vrije Universiteit in 1903 en trouwde met een dochter van de oprichter van de Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika (Dirk Postma). Hij werd later hoogleraar aan Potchefstroom.

In de Engelstalige literatuur wordt Totius’ rol (en van diens vader) in de bijbelse onderbouwing van de apartheid belicht. Via de promotie aan de VU ligt er een lijn met de rol van Abraham Kuyper in de ontwikkeling van de Gereformeerde Kerk buiten Nederland en specifiek Zuid-Afrika. Door de strijd met de Engelsen werd deze kerk nationalistisch van instelling.

(zie: http://www.recweb.org/TF-Mar95-strauss.html)

Luister in MP3

Interview van Jacques Idserda. Verkade blikt terug op zijn toneelcarrière. Het interview sluit af met To be or not to be uit Hamlet, maar dan in het Nederlands. Omdat Verkade zich verslikt is dat stuk twee keer opgenomen.

Bij de boedelscheiding van Radio Nederland in Overgangstijd naar de diverse omroepen was sprake van Philips-Miller banden.

Volgens het Philips museum neemt het apparaat uit 1935 muziek op op een filmband. Zie ook http://www.btinternet.com/~roger.beckwith/bh/tapes/pm.htm

De film waarop werd opgenomen was 7 mm breed, de film was bedekt gelatine waar een mercuric sulphide laag op zit die er met een snijder werd afgekrast. Het was J.A. Miller uit Flushing NY die bedacht dat de snijder 174 graden moest staan.
De BBC kon er in de ontwikkelingsfase nog niet voldoende zeker en goedkoop gebruik van maken en investeerde in platen snijmachines voor de Empire service. Later ging men door met de experimenten. Volgens een bezoek van Van Eldik in 1949 lijkt dat niet zo succesvol te zijn geweest.

Philips experimenteerde ook buiten de radiowereld. Op YouTube staat een filmpje met een “stereo”opname van het Concertgebouw Orkest met Mengelberg uit 1937 (Mengelberg Philips-Miller recording 1937). Chrit Wilshaus van Tekstinzicht maakte voor Horizon (programma van de Ned. Ver. voor Blinden en Slechtzienden) twee programma’s met een interview met ir. Claud Wendrich van CNR/Dureco die in Zuid-Afrika nog met het systeem heeft gewerkt. In deel 1 legt hij uit wat het systeem is, in deel 2 vertelt Wendrich over het gebruik (in Nederland nog tot de jaren zestig)

Bij de Nederlandse omroepen werd het medium ook gebruikt. Een rapport van 15 januari 1947 gemaakt voor de boedelscheiding van Radio Nederland in Overgangstijd naar de diverse omroepen, spreekt van 2743 banden. Daarvan waren 370 opnames van Herrijzend Nederland en tot dat moment 700 van Radio Nederland in Overgangstijd. De rest zal bestaan uit opnames van voor en tijdens de oorlog of van de diverse omroepen na de oorlog (zoals een opname van de Gijsbrecht uit 1948 van de KRO)

Geen van de PM-banden van Herrijzend Nederland is in welk ander audio systeem dan ook te traceren. Bij het Instituut Beeld en Geluid gaat men er tot nu toe van uit dat het materiaal wel is overgezet. Een vergelijking van de lijst van januari 1947 met wat in de catalogus van B&G staat, stemt niet tot hoop. Het zou kunnen dat deze geconverteerde opnames ergens in een niet-beschreven deelarchief staan.

Update 8 juni 2011:

Een artikel uit Aether van juli 1993 slaat die hoop in de bodem (artikel Wim Rotermundt op p 31-34; met dank aan Piet Tullenaar voor het toezenden). Zoals boven beschreven bestond het materiaal uit celluloid. Volgens het artikel was dit “zeer brandbaar, zelfs explosief”. Dat geldt voor nitraatfilm maar niet voor celluloidfilm, ook wel safety-film genoemd juist omdat het niet explosief was. Toen in 1948 in het Paleis van Justitie in Brussel brand uitbrak in de filmafdeling was men niet zo nauwkeurig. Het materiaal dat toen onder het AVRO-gebouw lag, werd tot tijdbom verklaard.

Het materiaal werd verhuisd naar een bunker uit de bezettingstijd naast het AVRO-gebouw. Maar al snel bleek dat de grote vochtigheid in de bunker het zgn hygroscopische materiaal vrijwel volledig vernietigde: “Groen uitgeslagen door schimmels puilden de banden paddestoelvormig uit de opengedrukte dozen naar buiten. Een gedeelte kon nog gered worden door omspoelen en drogen. [....] Minstens de helft van de banden was echter verloren en moest helaas worden vernietigd. En wel verbrand … op de binnenplaats van de AVRO-studio.” (p. 34)

Niet snel daarna zal de rest zijn overgezet naar een andere drager en dat zal dan het materiaal zijn waarvan IB&G nu denkt “dat alles is overgezet”. De NRU, de voorloper van IB&G, heeft het systeem volgens het artikel nog tot het begin van de jaren vijftig gebruikt (zie ook H000116 in deze blog). De Duitse magnefoon en bandrecorders waren toen verder geperfectioneerd. Het Belgische Agfa maakte met haar serie F-banden (1948-1953) en vooral met de serie FR-banden (1953-1965) in allerlei vormen ook een drager die nog steeds verbluffend helder klinkt. De microfoons werden het probleem ….

Listen in MP3

Verslag van een onderdeel van de derde dag van het Koninklijk Bezoek aan Denemarken. De koningin grijpt een toespraak tot studenten van de Universiteit van Kopenhagen aan om de jongeren van heel Europa toe te spreken. Ze wordt ingeleid door de rector, professor Hansen. Na haar reden zingen de studenten het lied ‘Heilige Flammen’, de heilige vlam. De reporter Ben Brans geeft na de toespraak in het Engels een redelijk uitgebreide versie van de toespraak in het Nederlands.
De koningin is overtuigd van de toekomst van Europe: “Within a quarter of a century we are living in the same house or dying in the same ruins.”

Listen in MP3

Amity Plus program 16

Program 16 from a series of 29 minutes programmes to celebrate 200 years of friendship relations between the Netherlands and the USA. 
The series contained an historical section, a jazz section, a scientific section and a section to promote the orchestras which are going on tour in the USA. The Concertgebouw, The Hague Philharmonic (Residentie Orkest) and the Marineband.