B154674 Antilliaanse Volksmuziek / 1963-06-20

Ka'i orgel

“Het orgel vormt een speels element in de Antilliaanse folklore, door in belangrijke mate bij te dragen tot de verhoging van de gezelligheid, zowel in de stad als in de buitendistricten .
Zij is voorts als test-instrument voor bepaalde ritmes niet te evenaren. Tenslotte (en dit beseft men meestal niet) heeft zij een belangrijke rol gespeeld als muziekconserveringsmiddel. Zoals de ka’i òrgel-muziek (zowel qua melodie als qua ritme) zo’n honderd jaar geleden klonk, klinkt zij nu nog. Het is alsof de tijd stil is blijven staan.
De geschiedenis van de ka’i òrgel begint in 1842, toen Adreas Ruth zijn eerste “cilin- derpiano” in Waldkirch, Duitsland, fabriceerde. Deze “cilinderpiano’s” werden spoedig daarna in heel Europa populair. Zij kwamen onder diverse benamingen voor, o.a.: “piano-òrgel”, “straat-òrgel”, “cilinderòrgel”. Bij ons “Ka’ i òrgel”, “ka’i musica” en op Aruba “tingilingibox”. Uiteraard zijn al deze òrgelnamen misleidend omdat er in de ka’i òrgel geen òrgelpijp te bekennen valt. Betere benamingen zouden bijvoorbeeld zijn “kaha di piano” of “kaha di musica”, welke laatste naam ook een meer neutraal karakter heeft. Maar aangezien de kaha di òrgel afgeleid is van een echt òrgel met cilinders, is de naam ongewijzigd gebleven en spreekt men in de volksmond van “ka’i òrgel”.
Een omschrijving van de ka’i òrgel zou als volgt kunnen luiden:
Een type straatinstrument waarin een vrij simpel piano-mechanisme in werking wordt gesteld door een van pinnetjes voorziene cilinder die met behulp van een zwengel rondgedraaid wordt.
Bij de vroegere echte ka’i òrgel bracht de cilinder met de pinnetjes een heel serie orgelpijpen in werking; de zwengel bediende namelijk tegelijkertijd de blaasbalgen en het ronddraaien van de cilinder.
Sedert de 16de eeuw gebruikte men een op hetzelfde systeem gebaseerd instrument in combinatie met een klokmechanisme.
De ka’i òrgels met pijpen bereikten hun hoogtepunt tegen eind 18de eeuwen begin 19de eeuw. Zij werden in miniatuur gebouwd als huiskamerpronkstuk, voorzien van vogels die er bij zongen. Ook werden zij op normale grootte gebouwd voor het spelen van psalmen in de dorpskerken. Interessant was het systeem dat elke ka’i òrgel voorzien werd van drie cilinders, één cilinder voor kerkmuziek en twee cilinders voor amusementsmuziek. In sommige landen werden deze ka’i òrgels voorzien van complete jazzbandinstrumenten. In Frankrijk gebruikte men de voorlopers van onze ka’i òrgels als “test”-instrument voor bepaalde ritmische patroontjes.
Andere landen begonnen in de tweede helft van de 19de eeuw zich te interesseren voor de door Andreas Ruth gefabriceerde ka’i òrgels. In die tijd werden voornamelijk uit Spanje (Barcelona) en Italië (Novara) ka’i òrgels naar het continent van Amerika geëxporteerd. Zo kwamen de ka’i òrgels waarschijnlijk via Venezuela naar de Antillen.“Tijd 14′59″
Opnamedatum 20-06-1963
Banden zijn kopie van CUROM (Omroep Curacao)