Wie is er bang voor Brussel?

‘Het kleine meisje van de boerderij’, was haar bijnaam, toen de Friese Sieuwke van Ruiten op haar 21e een melkbedrijf begon op de Hongaarse poesta. Acht jaar later krijgt ze veel respect voor haar daadkracht. Maar waag het niet een glas pálinka achterover te slaan op haar erf!

Misschien wel de mooiste quote die ik vorige week in Budapest opving: ‘Premier Orbán speelt Poetin, maar dan zonder gas’. Maar ik kon de quote niet gebruiken voor mijn VPRO-reportage over EU-voorzitter Hongarije. Met de komst van de nieuwe Hongaarse mediawet, die journalisten muilkorft, zijn veel Hongaren voorzichtig geworden. Orbán heeft nog meer in petto: zuiveringen in de culturele sector, renationaliseren van de pensioenen, multinationals straffen met Robin Hood-belastingen, afschaffen van onafhankelijke instituten die het regeringsbeleid moeten controleren. ‘De volgende botsingen met de EU komen eraan.’
‘Orbán gebruikt oude communistische methodes: mensen moeten hem vrezen,’ zegt activist-kunstenaar Miklós Szüts.

Luister hier, op VPRO’s buitenland-tijdbalk de laatste 20 minuten, naar mijn repo vanuit Budapest

Het dak lekt. De verwarmingsketel is stuk. “Maar ik houd gelukkig ook van klussen,” zegt de Brusselse schooldirecteur Bert Decorte. Hij verruilde een goedbetaalde functie als bankemployé voor een baan in het onderwijs, omdat hij maatschappelijk meer wilde beteken: zonder goed onderwijs geen toekomst, aldus Decorte, die met minimaal budget de gettovorming in Europa’s hoofdstad bestrijdt.

Filmpje en radioreportage staan op de website van One11, het nieuwjaarscadeau van Nederlandse correspondenten. One11 bundelt verhalen over anonieme helden over de hele wereld

Het is nog nèt geen elf minuten na elf uur ’s avonds, op de elfde dag van de elfde maand, als een man met saxofoonkoffer er in het donker vandoor gaat. Op de achtergrond, in feestzaal Erato in de Brabantse grensstreek, klinkt het oorverdovende getoeter van een dweilband. Maar de saxofonist houdt het voor gezien. ‘Ik kan nie meer, ‘kmot naor huis,’ klinkt het aangeschoten, waarna hij over zijn eigen voeten struikelt.

Drie meisjes, verkleed als stewardesses en wankelend op uitdagende, hooggehakte laarzen, trekken de saxofonist omhoog. Ze zijn van luchtvaartmaatschappij Ordin Air. ‘Vlieg’de gij mee met ons?’ vragen ze de muzikant, die vervolgens stralend van geluk met de Ordin Air-meisjes verdwijnt in de nacht.
Welkom in Roosendaal, de stad die vanaf 11 november tot aswoendag in maart 2011 is omgedoopt in ‘Tullepetaonenstad’.

Continue reading →

Even weg uit Brussel. In Boedapest, waar ik Jaap Scholten sprak over zijn indrukwekkende boek Kameraad Baron. Scholten schrijft over de dramatische lotgevallen van de Hongaarse aristocratie.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam het van oudsher Hongaarse landsdeel Transsylvanië volledig in handen van Roemenië. De Roemeense communisten stortten zich meteen op klassevijand nummer één: de Hongaarse aristocratie die het leeuwendeel van de Transsylvaanse landerijen bezat. De graven en baronnen werden in een nachtelijke operatie met geweld uit hun kastelen gejaagd. Na een half leven als trotse adel, moesten ze plots aan de bak als schoorsteenveger, rattenvanger of circusartiest.
Nu, ruim 60 jaar later, komen de kleinkinderen van de opgejaagde aristocratie in Roemenië verhaal halen. Ze eisen de grond en kastelen van hun erflaters weer op.

Luister hier naar mijn VPRO OVT-docu over Scholten en de jeugdige baron Farkas Bánffy die in Transsylvanië de landerijen van zijn grootvader bestiert.

België kampt met een asielcrisis: de instroom stijgt explosief, maar er is nauwelijks opvang. Veel asielzoekers slapen op straat of in tochtige kraakpanden. VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR vindt dat België de mensenrechten schendt. In een kraakpand in Brussel liep ik politiek vluchteling Michel uit Rwanda tegen ‘t lijf. Ik volgde hem twee dagen met m’n flipcamera.

De ophef over Nederlandse parlementariërs met een duister verleden roept de vraag op: wie doorzoekt eigenlijk de vuilnisbakken van onze europarlementariërs? Een rondgang langs Brusselse experts leert allereerst: een europarlementariër kan zich heel veel veroorloven. Een jaartje brommen vanwege het witwassen van geld, en daarna weer je zetel opeisen in het Europees parlement? Het kan allemaal.

Europarlementariërs genieten een hoge mate van immuniteit, ze leven boven de wet, concludeerde Carla Berkhout in een essay over het EP waarmee ze in 2009 de Scriptieprijs Rechtswetenschappen won.
De regelgeving rond immuniteit stamt uit 1965 en komt erop neer dat een europarlementariër vrijheid van mening en stem geniet en tevens is gevrijwaard van gerechtelijke vervolging en aanhouding.
‘Het betekent dat de europarlementariër dus onschendbaar is,’ zegt de Nederlandse Marjory van den Broeke, hoofd van de persdienst in het Europees parlement. ‘Het Europees parlement kan een parlementariër die zich strafbaar maakt zijn zetel niet ontnemen, want elke europarlementariër wordt op nationaal, en niet op Europees niveau gekozen.’ Rechtsvervolging, vanwege strafbare feiten zowel bínnen als buiten het EP, blijft dus een taak van justitie in het land van afkomst van de verdachte politicus.
Wel kan de interne juridische dienst van het Europees parlement een onderzoek instellen als blijkt dat een europarlementariër sjoemelt met bijvoorbeeld declaraties, zegt Van den Broeke: ‘De juridische commissie kan haar bevindingen dan voorleggen aan het Europees parlement dat in plenaire vergadering oproept tot het opheffen van de onschendbaarheid van de verdachte. Maar eventuele vervolging blijft dan nóg een zaak van de autoriteiten in het land waar de verdachte vandaan komt.’ Continue reading →

Drie doden. Dorpen geïsoleerd van de buitenwereld. Wegen die blank staan. Huizen ondergelopen en honderden mensen geëvacueerd. Maar in het buurthuis van het door watersnood getroffen Londerzeel blijft de Vlaamse blaaskapel vrolijk doortoeteren.
En zo sta je op een zondagmiddag tot aan je knieën in het water, op de weg richting bierbrouwerij De Palm. M’n bottekes, Vlaams voor laarzen, vergeten. Dus moet ik verder op blote voeten, in het gezelschap van schoenmaker Marc Polfliet, eigenaar van het Londerzeelse Schoenhospitaal. Polfliet heeft me een lift gegeven naar het rampgebied en hanteert de kleine flipcamera. ‘Dan doe ik ook wat nuttigs. Ik was anders op zolder gaan spelen,’ zegt speelgoedtreinenfanaat Polfliet.
Paprika uit Afrika staat op een bord dat nog net boven water staat. Het is de titel van het nieuwe stuk van de plaatselijke toneelvereniging. Zaterdag 20 november spelen ze om 19.30 uur in de Polyvalentezaal. Maar dan moet de weg naar Londerzeel wel weer begaanbaar zijn.
Luister hier naar mijn radiorepo

Zet je leesbril op, of pak er een vergrootglas bij: het zijn toch echt twéé polshorloges die de Russische soldaat rechtsonder op de foto draagt. Terwijl zijn maat de Russische vlag plant op het dak van de gehavende Reichstag, wordt de soldaat met de twee horloges betrapt door fotograaf Jevgeni Khaldei die de inname van Berlijn vastlegde. Het is voor het eerst dat ik Khaldei’s foto zag met twéé polshorloges, in het retrospectief dat de Brusselse Botanique wijdt aan de beroemde fotograaf. Op de Reichstag-foto, die de hele wereld over ging, was er maar één polshorloge.
In een prachtige documentaire, die tegelijk met Khaldei’s oeuvre in de Botanique te zien is, vertelt de oude meester hoe hij bij terugkeer in Moskou op z’n donder kreeg van staatspersbureau Tass. Twee polshorloges? Dat kon toch écht niet. ”Russische soldaten plunderen immers niet.” Eén van de horloges werd weggeretoucheerd en Khaldei mocht aanblijven als fotograaf. De wereld, intussen, werd voor de gek gehouden.
Sublieme tentoonstelling! Botanique; Koningstraat 236, Brussel. Nog tot 23 december. Open van woensdag t/m zondag 12-20 uur. Klik verder voor meer foto’s van Khaldei. Continue reading →