Het is 9 augustus 1942 als in het door nazi’s bezette Kiev duizenden voetbalfans samenkomen. FC Start, met de sterspelers van Dynamo Kiev, speelt tegen de nazi-ploeg Flakelf. Het wordt de legendarische ‘Dodenmatch’. De Oekraïners wonnen, en de represailles waren snoeihard: de spelers werden na het fluitsignaal door de Duitsers geëxecuteerd - zo althans luidde de versie in het naoorlogse sovjet-Oekraïne.
Zeventig jaar later komen historici met minder heroïsche feiten. Maar in Oekraïne, dat in juni samen met Polen het EK-voetbal organiseert, koestert ook het huidige regiem de aloude sovjetmythe.
Aan de vooravond van het EK zocht Europacorrespondent Tijn Sadée voor Hard Gras en VPRO-radio naar oude en nieuwe leugens in het schizofrene land der voetbalolichargen.

door TIJN SADÉE

‘Ik moest kennelijk eerst die kanker krijgen. Met de dood dichtbij kreeg ik de inspiratie en schreef ik het lied.’
Aan de rand van Babi Jar, ‘het Vrouwenravijn’ in Kiev, schraapt Volodimir Sjinkaroek zijn keel, veegt de sneeuwvlokken uit zijn mondhoeken en maakt zich klaar om te gaan zingen.
Ik sta er wat onhandig bij. Mijn vingers omklemmen de ijskoude microfoonstaaf. Ik heb het hem gevraagd, heel voorzichtig, maar wel op zo’n manier dat Volodimir moeilijk nee kon zeggen. Lichte journalistieke dwang, dus. Ik denk al aan een lekkere montageschnitt, want dit soort opnames doen ’t altijd goed: het geluid van kraaien die cirkelen in de ijskoude lucht, plus man die zingt, in een taal die ook zonder het nuttigen van tweehonderd gram wodka melancholisch stemt. Radio!
Intussen moet die arme Volodimir al zijn krachten verzamelen. De muzikant is nog maar net genezen verklaard, zijn huid is nog wat gelig en z’n stem kraakt.
‘Hij doet het voor jou, voor dat rare mannetje van de Nederlandse radio’, fluistert mijn tolk Oksana me bits toe. ‘Neem het dus graag in één keer op, wil je?’
Van een zakelijke relatie tussen opdrachtgever en tolk was al na één dag samenwerken met Oksana geen sprake meer. Een eigenwijze jonge vrouw van amper één meter zestig. Donker brilmontuur. Gehaakt alpinopetje. En geen goed woord over voor ‘al die macho’s, domme turbobabe’s en andere nouveau riche’ die, volgens Oksana, van haar Kiev een ranzige stad hebben gemaakt.
Een paar uur na onze eerste kennismaking had ze me duidelijk gemaakt waar je bij haar vooral niet mee aan moet komen. En na krap een etmaal ben ik dus ‘dat rare radiomannetje’.
Maar daar gaat het nu even niet om. Oksana en ik kijken nu vol verwachting naar Volodimir die ons heeft meegenomen naar Babi Jar.
Een paar meter onder ons liggen de resten van honderdduizenden Oekraïners, vermoord door de nazi’s die Kiev in 1941 innamen.
Aan de rand van het ravijn werden de kogels door hun koppen gejaagd. En wie daarna niet vanzelf langs de helling naar beneden stortte, kreeg nog een schop mee. Het laatste fysieke contact met een levende medemens, alvorens je op een stapel lijken belandt: de punt van de laars van een nazi.
Elf van die honderdduizenden slachtoffers ‘hadden hun voetbalshirts nog aan,’ zegt Volodimir. ‘Dat waren de jongens van Dynamo Kiev die tijdens de Dodenwedstrijd stierven voor de eer van hun vaderland.’
Zijn lied is een ode aan die elf mannen, volgens Volodimir de grootste sporthelden van zijn land. Maar we staan nu al een uur in de kou, Oksana wordt een beetje chagrijnig, en de batterij van mijn Marantzradio is bijna leeg.
‘Vind je ’t goed als we nog héél even wachten?’, vraagt Volodimir. Hij wordt er sentimenteel van. ‘En dan kan ik niet meer zingen.’

Het zijn niet de minste die zich hebben laten inspireren door de donkerste aller voetballegendes: de Dodenwedstrijd van Kiev.
Er werden meerdere boeken over geschreven, Russische en Hongaarse regisseurs verfilmden in de jaren zestig het verhaal, en in 1981 draafden Pélé, Bobby Moore, Michael Caine, Sylvester Stallone en oud-Ajaxied Co Prins nog op als acteurs in de film Escape to Victory, de heroïsche Dodenwedstrijd-versie van regisseur John Huston.
Het is de versie die het goed doet als je een verhaal in één zin moet pitchen bij geldschieters.
“Elf uitgehongerde voetballers vernederen op het veld de wrede vijand, maar moeten hun overwinning na het laatste fluitsignaal bekopen met de dood”.
Volgens dit scenario begint op 9 augustus 1942 het heldenverhaal, in het Zenit-stadion van Kiev, onder luid geblaf van Duitse herdershonden op de sintelbaan.
Hitlers legers zijn een jaar eerder Oekraïne binnengevallen, en hebben het Oekraïnse volk in een mum van tijd tot slaven gemaakt. Een geweldige prestatie kun je het niet noemen, omdat de Oekraïners in de jaren daarvoor al murw waren geslagen door Stalin. Met de kunstmatige hongersnood, de holodomor, had Stalin met opzet miljoenen slachtoffers gemaakt in het ‘grensland’ dat pas in 1922 deel was geworden van zijn Sovjet-Unie. De paranoïde Stalin wilde het laatste restje Oekraïns nationalisme eruit slaan, en dat was hem min of meer gelukt. Midden jaren dertig waren de tot wanhoop gedreven Oekraïners mentaal zo ver gezonken dat kannibalisme niet ongewoon was. ‘Talloze ouders doodden hun kinderen, moeders kookten hun zonen,’ schrijft historicus Timothy Snyder in zijn recent verschenen boek Bloedlanden. ‘In één gezin werd de schoondochter gedood, haar hoofd werd aan de varkens gevoerd, en voor zichzelf roosterden ze haar lichaam.’
Na die Stalin-terreur reageren in 1941, als de nazi’s hun land binnenvallen, veel Oekraïners met een zekere gelatenheid: ‘Dit kan onmogelijk erger worden dan wat we net hebben overleefd.’
Het wordt minstens zo erg. Voor Hitler is Oekraïne één gote graanschuur, waar Duitse boeren zich als kolonisten kunnen huisvesten. Het Slavische volk moet dus worden vernietigd, Kiev wordt uitgehongerd, en 630.000 sovjetsoldaten uit het Rode Leger worden, dankzij Stalins strategische miskleunen, in en rond Kiev krijgsgevangenen gemaakt. De meeste sterven de hongersdood.
Een jaar later is van de grootstedelijke, vooral joodse bourgeoisie niet veel meer over. Wie deportatie naar concentratiekamp Sirets of, nog erger, het Vrouwenravijn, wil voorkomen, zoekt zijn heil in een onopvallend baantje. Zo ook de sterspelers van Dynamo Kiev. Voor de oorlog speelden ze nog op Europees topniveau, nu werken de meeste in Bakkerij 3, onder de rook van het Zenitstadion aan de rand van het centrum van Kiev. De broodfabriek staat onder leiding van een voetbalfanaat, Jozef Kordik, die de Duitse bezetter op de juiste momenten paait, als hij het opportuun acht. Maar Kordik is vooral trots dat hij Dynamo-coryfeeën als Troesevitsj, Toetsjev en Poetistin op de loonlijst heeft staan.
Het is Kordik die op het idee komt om een voetbalcompetitie te organiseren. De Duitsers, die na de eerste dramatische periode van hun inval en bezetting zoeken naar methodes om de Oekraïners die ze nog nodig hebben gunstig te stemmen, staan het toe. ‘Pacificatie door normalisering’, heet de strategie van de Duitsers, ofwel: een beetje brood en spelen kan geen kwaad.
In Bakkerij 3 wordt het team FC Start samengesteld, onder aanvoering van de charismatische Troesevitsj, voor de oorlog de beste doelman van de Sovjet-Unie. Het technisch hoogstaande Start wint bijna alle wedstrijden in de ‘oorlogscompetitie’ waaraan al snel andere teams, verspreid over het land, meedoen.
De nazi’s brengen in Kiev de ploeg Flakelf in het gareel.
6 augustus 1942 staan Flakelf en FC Start voor het eerst tegenover elkaar. Het wordt een walk over voor de Oekraïners die de Duitse voetballers met 5-1 verslaan. De nazi’s, gekrenkt in hun trots, kondigen een revanchewedstrijd af en in de straten van de kapotgeschoten en uitgehongerde stad verschijnen aanplakbiljetten: 9 augustus 1942. Revanche. Flakelf tegen FC Start. Lokatie: het Zenitstadion.
Het wordt de ‘Dodenwedstrijd’, maar het wordt vooral een verhaal. Of beter: een mythe, die tot op de dag van vandaag politiek wordt misbruikt.

‘Hinda zegt “bullshit”, staat in de reply van Oksana, die me via een collega met Oekraïnse contacten is aangeraden.
Of ze mijn fixer en tolk wil zijn tijdens mijn aanstaande bezoek aan Kiev, had ik haar per email gevraagd. Ik kom een verhaal maken met als pitch: “Elf uitgehongerde voetballers uit Kiev vernederen op het veld de nazi’s, maar moeten hun overwinning bekopen met de dood”. Mijn enige interviewkandidaat vooralsnog is historicus Volodimir Hinda, van wie ik heb gehoord dat hij de Dodenwedstrijd onderzoekt.
Kan Oksana daar wat mee?
Ze schrijft terug: ‘300 euro voor week werk okay, en historicus Hinda gebeld. Hinda zegt “bullshit.” Hij wil graag met je praten.’
Aan de vooravond van het EK-voetbal, dat aanstaande juni in Oekraïne en Polen van start gaat, boek ik mijn vlucht.
‘Je reist eigenlijk naar twee landen tegelijk,’ waarschuwt de Nederlandse historicus en Oekraïne-expert Diederik Kramers me voor vertrek.
‘Hoe de geschiedenis van Oekraïne wordt geïnterpreteerd hangt sterk af van waar je bent: in het oosten of in het westen van het land.’ Het westen is nog altijd sterk nationaal voelend, zegt Kramers, terwijl het oosten al veel langer banden heeft met Rusland. ‘In het oosten is Russisch de voertaal, in het westen Oekraïns.’
Een verdeeld land dat werd doodgeslagen door Stalin in de jaren dertig en vervolgens door de nazi’s. ‘En na de oorlog kreeg de Oekraïner, nog altijd zoekend naar zijn ware identiteit, weer het predikaat ‘sovjetmens’ opgeplakt.
Niet verwonderlijk, zegt Kramers, dat de huidige Oekraïner, inmiddels twintig jaar onafhankelijk, nog altijd niet weet om te gaan met zijn geschiedenis en identiteit.
‘Ook wat betreft die Dodenwedstrijd. Welke eer verdedigden de Dynamo Kiev-mannen? Voor welk land kwamen zij uit? Het Oekraïne van Stalin, door wie ze net waren getrakteerd op de holodomor? Voor de fiere nationalistische strijders uit het westen, waar de prorussische oostelijke Oekraïner niets mee heeft? Wat was Oekraïne toen? Wat is Oekraïne nu?’

‘Vladlen Michailovitsj’, zegt Oksana voor een zoveelste keer, op poeslieve toon. Maar het komt uit haar tenen. Al een kwartier belt ze vanuit mijn hotelkamer met Poetistin junior, wat duidelijk het uiterste van haar vergt. Oksana is dankzij yoga net met roken gestopt, maar tijdens het telefoongesprek grijpt ze naar mijn pakje Lucky Strikes en speelt met de aansteker. Ze steekt nog net niet op.
‘Mijn beste Vladlen Michailovitsj, dat zal onmogelijk zijn,’ zegt Oksana. ‘Om budgettaire, maar ook om andere redenen, is mijn inschatting.’
Vladlen, zoon van één van de FC Start-helden van toen, wil geld zien.
‘Tweeduizend dollar voor twee uur interview,’ zegt Oksana terwijl ze met één hand de telefoonhoorn afdekt.
Ik schud mijn hoofd.
‘Mijn beste Vladlen Michailovitsj, het spijt me. Zo veel geld hebben we niet.’
Van de spelers van FC Start is niemand meer in leven. De enige directe familie, die in 1942 vanaf de tribune toekeek, is een zoon-van met een te krap pensioen. En van het Zenitstadion, waar de Dodenwedstrijd werd gespeeld, is niet veel meer over.
Een uur vóór we er hebben afgesproken met voetbalhistoricus Hinda lopen we over de sintelbaan van het stadion, achter een omaatje die er haar kleinkind voortduwt.
Ze woont bij de voormalige Bakkerij 3. Daar, verderop.
‘Als hij later groot is,’ wijst ze naar het ventje in de wagen, ‘vertel ik hem het verhaal van FC Start. Precies zoals mijn ouders het mij hebben verteld. Allemaal kapotgeschoten. Wat een tagische helden!’
Het hout op de tribunes is verrot. Tussen het verroeste staal van de eretribune, waar destijds de hoogste SS-officieren stonden, liggen lege flessen horilka en bier.
‘Jongeren hangen hier ’s avonds rond,’ zegt de stadionbeheerder die in het flatgebouw verderop woont. Hij is meteen aan komen snellen, toen hij vreemde gasten zag.
De laatste keer dat het stadion werd gebruikt was in 2010. Politieke activisten uitten er hun woede over ‘de graaicultuur van de elite’. Het Zenitstadion zou voor een miezerig bedrag in handen zijn gekomen van projectontwikkelaar Golden House dat nauwe banden heeft met de minister van Sport- en Jeugdzaken.
De helft van de activisten had zich met geleende theaterkostuums verkleed als nazi’s. Met aangelijnde herdershonden joegen ze op de andere helft, gestoken in voetbalshirts.
Stadionbeheerder Leonid heeft de krantenfoto’s van de actie destijds gezien. Hij dacht dat het om opnames ging van de zoveelste Dodenwedstrijd-verfilming. En Golden House? ‘Nooit van gehoord, ken ik niet.’
Met onder zijn arm pakken papier komt door de oude stadionpoort een stevig gebouwde dertiger aanlopen. Historicus Volodimir Hinda. Op sportschoenen.
‘Bullshit. Wil graag praten,’ had hij kortaf per email aan Oksana laten weten.
In het echt is Hinda niet minder kortaangebonden. Hij gunt stadionbeheerder Leonid een afkeurende blik en vraagt dan  of we kunnen verkassen, naar een rustiger plek elders in de wijk.
‘Je hebt deze malloot Leonid toch niet op de radioband staan, mag ik hopen?’
Hinda blijkt een scherpe, enigszins bittere man die pas na een uur praten los komt. Al jaren zeult hij met het manuscript voor zijn boek “Oekraïnse sport onder nazibewind”. ‘Maar geen uitgever in het huidige Oekraïne durft het aan,’ zegt Hinda.
Eerst maar de populaire versie? vraagt hij. Of wil je dat ik je meteen de waarheid vertel?
Die 9de augustus 1942 was ‘een snikhete dag’ schrijft Andy Dougan in zijn heldenepos “Dynamo Kiev – Sterven voor de eer van het vaderland”. ‘Toen de massa over het lange pad naar het voetbalveld stroomde, stuitte ze op grimig kijkende Wehrmachtsoldaten.’ In de kleedkamer van FC Start meldt zich intussen een lange, kale man in SS-uniform - ‘ik ben jullie scheidsrechter vandaag’ – die de Oekraïners verzoekt bij de start van de revanchewedstrijd de Heil Hitler-groet te brengen. ‘De spanning in de kleedkamer was voelbaar,’ schrijft Dougan. ‘Wat ze nu ook besloten, ze zouden allemaal moeten leven met de gevolgen, wat die ook waren.’
Hinda kent het boek van Dougan en van al die anderen, waarin, zegt hij, ‘de bullshit allereerst begint met het scoreverloop.’
Volgens de bekende versie openden de Oekraïners de score en stonden in de rust voor met 3-1. Maar in archieven, die pas sinds kort openbaar zijn, vond Hinda heel andere feiten. Het waren juist de Duitsers die met 2-1 voor kwamen.
Volgens de legende, zegt Hinda, zou FC Start met die 3-1 voorsprong tijdens de rust in de kleedkamer bezoek hebben gekregen van een hoge nazi-officier. Die zou de Oekraïners hebben bevolen de wedstrijd te verliezen. Anders zouden er repressailles volgen.
‘Onzin,’ zegt Hinda. ‘Er kwam helemaal niemand naar de kleedkamer, ze bespraken gewoon een nieuwe tactiek, en na de rust zetten ze de wedstrijd naar hun hand. Ze winnen met 5-3.’
Na de wedstrijd zouden de FC Start-spelers direct zijn afgevoerd naar het Vrouwenravijn om daar te worden geëxecuteerd, maar de werkelijkheid is volgens Hinda anders. ‘Beide teams stelden zich gezamenlijk op, voor een groepsfoto.’
Toch moest en zou het in het naoorlogse sovjet-Oekraïne een verhaal worden over tragisch heldendom. ‘Het paste in de propaganda, om de patriottische geest van de sovjetmens aan te wakkeren,’ zegt Hinda.
Voor zijn boek onderzocht hij in totaal 150 wedstrijden die in die oorlogsjaren werden gespeeld. Daarbij werd niemand gedood. Oekraïnse voetballers kregen juist extra voedselpaketten, en het geld dat met de wedstrijden werd opgehaald werd onder de Oekraïnse en Duitse voetballers verdeeld. Hinda: ‘Voetballen in oorlogstijd was ook een manier om te voorkomen dat je als Ostarbeiter naar Duitsland werd gestuurd.’
Hij kijkt naar de stapel papier naast ‘m op tafel. Zijn  manuscript voor “Oekraïnse sport onder nazibewind.”
Het zal, vrees ik, bij een manuscript blijven, zegt Hinda.
‘Van de Dodenwedstrijd werd een legende gemaakt, en men heeft er belang bij om die in stand houden.’

Van harte ging die legendevorming aanvankelijk niet, had Oekraïne-expert Diederik Kramers me thuis, voor vertrek, nog uitgelegd. Zeker de soldaten die na de oorlog terugkeerden van het front, keken neer op de voetballers die nu op het schild werden gehesen. Eén van die soldaten, destijds een beroemd sovjetatleet, liet zich er laatdunkend over uit: “Terwijl wij lagen te creperen in de modder, met de kogels van de fascisten die ons om de oren vlogen, waren jullie een potje aan het voetballen.”
Maar in het morele vacuüm waarin de geslagen Oekraïners na de oorlog terecht kwamen, aldus Kramers, ‘was een verhaal als de Dodenwedstrijd een geweldig politiek bindmiddel.’ In dat vacuüm had de Sovjetmacht het voor het zeggen. ‘Dus werd de Dodenwedstrijd een ode aan de sovjetmens.’
Nu, zeventig jaar later, doet de mythe het opnieuw goed als bindmiddel, ditmaal in handen van de huidige Oekraïnse president Viktor Janoekovitsj en zijn voetbalclan uit de Donbas, het Russisch sprekende oosten van Oekraïne, rond mijnwerkersstad Donetsk.
De Donetsk-clanleiders, zegt Kramers, zijn nu de top dogs in Oekraïne. Het zijn de politici en miljonairs rond Janoekovitsj, allen verbonden aan voetbalclub Shaktar Donetsk. ‘Zij gaan straks met de EK-voetbal goede sier maken, terwijl dat eigenlijk het feest van het ándere Oekraïne, het Oekraïne van Julia Timosjenko, had moeten worden.’
De komst van hervormers als Timosjenko, de heldin met engelenvlechten tijdens de Oranje Revolutie van 2004, was voor Europa reden om met Oekraïne te gaan praten over Europese integratie. Haar politieke rivaal Janoekovits had het nakijken, en Timosjenko groeide uit tot darling van Europa. Met haar kon er eindelijk zaken worden gedaan, vooral over gasdoorvoer vanuit het oosten naar Europa - want in dat geopolitieke spel speelt Oekraïne een cruciale rol.
Toen UEFA-baas Michel Platini in 2007 bekendmaakte dat Oekraïne, samen met Polen, de organisatie van Euro2012 in handen kreeg, was de boodschap dan ook duidelijk: dit is een geschenk van Europa aan de Oekraïnse hervormers.
Maar net als alle Oekraïnse politici bleek ook Timosjenko een twijfelachtig verleden te hebben in de energiesector waar olichargen de dienst uitmaken.
Na jaren van niet nagekomen beloftes, kwam haar rivaal Janoekovits in 2010 alsnog aan de macht. Kritische journalisten moeten sindsdien op hun tellen passen, en tegen Julia Timosjenko werd een rechtszaak aangespannen.
Ze zou destijds als premier haar macht hebben misbruikt. Maar haar aanhang, gesteund door Europa, vermoedt dat Timosjenko het slachtoffer is van een politiek showproces.
‘Ik heb niks onwettigs gedaan,’ houdt de politica in de rechtszaal vol, terwijl buiten op straat haar trouwe aanhangers scanderen. ‘Julia! Julia!’
Ze is inmiddels veroordeeld tot zeven jaar celstraf. Desondanks blijft Brussel met het Oekraïne van Janoekovitsj in gesprek over een toekomstig lidmaatschap van de Europese Unie. De energiebelangen zijn nu eenmaal groot.
Europa doet zaken met een land waar ‘voetbalolichargen de volledige controle hebben over de politiek,’ zegt de Duitse regisseur Jakob Preuss. In Kiev vertoont hij ‘The Other Chelsea’, zijn documentaire over, zoals Preuss ze noemt, ‘de Rockefellers van voetbalclub Shaktar Donetsk’.
Shaktar-eigenaar Rinat Achmetov, Oekraïne’s rijkste man, is tevens parlementariër en geldschieter van president Janoekovitsj. De kompels van Donetsk werken in aftandse mijnen tegen een salaris van een paar honderd euro. Maar in het weekend wuiven ze in het gloednieuwe stadion Achmetov en Janoekovitsj toe, die vanuit de skybox trots toekijken hoe de in Brazilië aangekochte talenten in de Oekraïnse kou hun kunstjes laten zien.
‘Andere Shaktar-officials zetelen ook in het parlement, maar ze komen er nooit,’ zegt Preuss. Hun zakelijke machtsbasis is in Donbas. Politiek delen ze weliswaar de lakens uit in Kiev, maar ze verafschuwen de hoofdstedelijke cultuur en de jonge Timosjenko-aanhangers die dromen van een op het Westen georiënteerde koers.
Vice-voorzitter Boris Kolesnikov van Shaktar Donetsk is volgens Preuss het prototype. Hij werd op verdenking van corruptie destijds door de ‘orangisten’ van Timosjenko gevangen gezet. Maar nu is zijn eigen clan aan de macht. Boris is nu als vicepremier verantwoordelijk voor het aanstaande EK-voetbalfeest in zijn land. ‘Timosjenko’s gevangenisstraf is Boris’ persoonlijke wraak,’ zegt Preuss.
‘Als je de verkiezingen verliest ga je naar de gevangenis. Als je wint ben je almachtig.’
Oksana en haar vriendin, filmer Maryna, praten ‘s avonds in het café vol bewondering over Preuss’ film. De twee jonge vrouwen kennen elkaar sinds hun opleiding-journalistiek in Kiev. Ze praten Oekraïns, hun familie komt uit het Westen. ‘The Other Chelsea gaat over het leven in mijn land,’ zegt Maryna, ‘maar het voelde alsof ik naar mensen van een andere planeet keek.’
Vóór het zien van de film wisten ze beiden ‘helemaal niets’ van de Donbas. Nog nooit geweest. ‘Dat is Janoekovitsjland,’ zegt Oksana. ‘Hoe is het mógelijk dat de mensen daar stemmen op zulke freaks?’
De volgende ochtend gaan Oksana en ik met een lichte Horilka-kater naar Oksana’s super freak, Boris Kolesnikov.
Nog altijd heeft ze in mijn rokende bijzijn geen sigaret aangeraakt, maar vannacht scheelde het niet veel, zegt ze.
Oksana had van een collega een mobiel nummer gekregen, dat zou leiden naar het team rond vicepremier Boris. Het bleek Boris’ eigen nummer te zijn.
‘Wat denk je wel, stom rund!’ had Boris geblaft. ‘Dat ze in Nederland ook de vicepremier ’s avonds laat op z’n mobiel bellen voor een interview?’
Oksana begint weer te trillen van de zenuwen als ze verslag doet van de vernedering.
Maar die ochtend lopen we alsnog over de boulevard die leidt naar Boris’ kantoor. Hoe dichter we de ministeriële gebouwen naderen, hoe hoger het aantal Maibachs en Hummers die er dubbel staan geparkeerd. ‘We zijn in de buurt van de macht, da’s duidelijk,’ zegt Oksana die haar cynische humor gelukkig heeft hervonden.
Ik heb vroeg in de ochtend het ‘foutje van mijn fixer’ hersteld en bij Boris’ rechterhand de nederigste excuses uit mijn loopbaan aangeboden.
We mogen alsnog op audiëntie bij de voetbaltsaar.

Boris Kolesnikov is met een geschat vermogen van 300 miljoen euro één van de armste ministers uit het kabinet.
Hij komt uit zijn zetel omhoog en spreidt zijn armen. Niet om ons warm te begroeten, maar om te wijzen naar de twee kleinere stoelen aan de mahoniehouten tafel.
‘Jij daar, en jij daar,’ zegt hij.
Boris’ kantoor is een balzaal aan het eind van een lang gangenstelsel in zijn kolossale ministerie. Bij helder weer heeft hij uitzicht op de Dnjepr.
Ik weet van zijn recente hartaanval, een gevolg van de stress rond de Euro2012-voorbereiding. Oekraïne dreigde allerlei deadlines rond de bouw van noodzakelijke infrastructuur te missen, waarna UEFA-baas Platini had gewaarschuwd: ‘Als jullie niet op tijd leveren, dan maar geen EK in je land.’
Dus informeer ik naar de gezondheid van de vicepremier. Misschien breekt het het ijs. Maar bij de vertaling gaat iets mis.
‘Hoezo?’ bast Boris. ‘Waar maakt iedereen zich toch druk om?
We zijn helemaal klaar voor het EK voetbal. Volgende vraag.’
Ik heb er nog maar één, en die betreft Boris’ betrokkenheid bij het proces tegen Julia Timosjenko.
Dit keer is er met de vertaling niks mis, getuige Boris’ woedende reactie.
‘We zouden toch over voetbal praten?’ zegt de vicepremier, terwijl ik uit mijn ooghoeken het getergde hoofd van zijn woordvoerder zie. Die heeft duidelijk spijt dat hij, na  mijn nederige excuses, het interview heeft geregeld.
Vooruit, Boris wil er alleen dít over kwijt: ‘Timosjenko heeft destijds bij gasdeals met Rusland onrechtmatig gehandeld, en dat heeft ons land miljarden dollars gekost. Het is een juridisch, en geen politiek proces.’ Hij produceert een minzaam lachje als ik begin over de oproep van onder andere Duitse parlementariërs, die vinden dat het EK vanwege de Timosjenko-zaak moet worden geboycot. ‘Of het me irriteert? Daar heb ik geen tijd voor.’
Einde interview. Boris staat op, loopt naar een hoge kast in zijn balzaal en haalt er twee dozen uit tevoorschijn. Het zijn ‘Sweets from Ukraine’, uit Boris’ chocoladefabriek KOHTI in Donetsk. Eén doos voor Oksana, één voor mij. En voor mijn zoon heeft Boris nog een voetbal, met het Euro2012-logo.
De kado’s weigeren was geen optie.

Ik leg Boris’ eurobal een uur later op de bank bij de goedlachse EU-ambassadeur José Manuel Pinto Teixeira. De al jaren in Kiev gestationeerde Portugees onderhandelt namens Europa met Oekräine, maar hij heeft Boris Kolesnikov nog nooit ontmoet.
Hij houdt de bal even omhoog, knijpt erin en keurt hem goed.
‘U heeft tenminste de eer gehad met Kolesnikov te spreken, dat is mij nog niet gegund,’ zegt Pinto Teixeira.
De gesprekken over handelsovereenkomsten en eerste stappen op weg naar een toekomstig EU-lidmaatschap verlopen stroef, zegt hij. Niet in de laatste plaats door de Timosjenko-zaak.
‘De economische macht is in handen van een kleine groep, die zich verrijkte door onrechtmatige privatiseringen.’
Door diefstal, bedoelt u?
Opnieuw moet Pinto Teixeira lachen, en ik begrijp steeds beter waarom hij in Kiev zit. Zonder zijn goede humeur was hij allang overgeplaatst naar een saaie buitenpost elders aan Europa’s rafelrand.
‘Diefstal, tsja, noem het zoals je wilt. De privatiseringen zijn onder zeer obscure omstandigheden uitgevoerd, en een happy few werd extreem rijk. De kloof tussen arm en rijk wordt groter, en de corruptie is onuitroeibaar.’
Het is een feit, zegt Pinto Teixeira, dat Euro2012 Europa’s geschenk was aan Oekraïne, vanwege de Oranjerevolutie van 2004 die uitzicht gaf op hervormingen. ‘Natuurlijk zit Europa in z’n maag met de gevangenisstraf van Timosjenko.’
Op 1 juli heeft president Janoekovitsj voor de EK-finale op de eretribune al plaatsjes gereserveerd voor Europa’s regeringsleiders. Demonstratief je plek onbezet laten, is dat wellicht een idee?
‘Moeilijke vraag,’ lacht de ambassadeur. ‘Hele moeilijke vraag.’
Hoezo moeilijke vraag?, briest een student later die middag in Kiev, tijdens een pro-Timosjenko-demonstratie.
‘Europa’s establishment moet het EK gewoon boycotten,’ vindt hij.
‘Het is de enige duidelijke boodschap aan het corrupte, criminele regiem hier. Het zou goed zijn als de sportbobo’s blijk geven dat ze bezorgd zijn om vrijheid en democratie.’
Er zijn er maar weinig die dat hardop in de Oekraïnse media durven roepen, zegt Sergej Lesjtsjenko, vooraanstaand journalist van Oekrajinska Pravda.
Lesjtsjenko’s online-krant werd bekend vanwege de moord, in 2000, op toenmalig hoofdredacteur Georgi Gongadze die publiceerde over corruptie. Gongadze’s onthoofde lichaam werd in een bos aan de rand van Kiev teruggevonden.
Lesjtsjenko: ‘Twaalf jaar na Gongadze’s dood, en een Oranjerevolutie achter ons, neemt de repressie helaas weer toe.’
Hij is onder de indruk van de Nederlandse actie Bloed aan de Paal uit 1978, toen cabaretiers Freek de Jonge en Bram Vermeulen opriepen tot een boycot van de WK voetbal in het dictatoriale Argentinië. ‘Okay, Nederland ging naar Argentinië en haalde de finale,’ weet Lesjtsjenko. ‘En nu zijn jullie weer een serieuze finalekandidaat. Maar ik hoop dat Nederland de kans benut om politieke druk uit te oefenen op onze regering.’

Juni aanstaande rijdt de Nederlandse spelersbus door de straten van het Oekraïnse Kharkiv, waar voor Oranje het EK begint. Als de bus een omweg naar het stadion neemt, kunnen de spelers zwaaien naar Vrouwenkolonie nummer 54, de gevangenis in Kharkiv voor vrouwen met levenslang.
Ze leven er in barakken. Met minimaal acht vrouwen op één slaapzaal. Medische voorzieningen zijn er nauwelijks.
In de Vrouwenkolonie verblijft sinds kort ook Julia Timosjenko, die drie jaar geleden nog werd uitgeroepen tot mooiste regeringsleider ter wereld.
‘Ze kan niet langer dan een paar minuten rechtop zitten,’ zegt de leider van de Oekraïnedelegatie van het Europees parlement die de doodzieke Timosjenko begin april in haar cel bezocht. Timosjenko’s echtgenoot heeft inmiddels asiel gekregen in Tsjechië.
De aandacht die de europarlementariërs vragen voor haar zaak is tevergeefs. Nieuwe klachten stapelen zich op. Ze wordt nu ook beschuldigd van moord, in 1996, op een zakenman uit de Donbas, het land van Janoekovitsj.
Is Timosjenko het slachtoffer van een complot? Moet Europa partij kiezen? Of heeft de darling van Europa net zo goed bloed aan haar handen?
‘Moeilijke vraag,’ zei EU-ambassadeur Pinto Teixeira.
In afwachting van het antwoord barst in juni Europa’s ultieme voetbalfeest los in het Oekraïne van Janoekovitsj, Kolesnikov, Achmetov en de andere voetbalclanleden uit de Donbas.
Tegelijk gaat ook een nieuwe film over de Dodenwedstrijd in première, ter ere van de aanstaande zeventigste verjaardag van FC Start-Flakelf.
De film, een Russische produktie, ‘is medegefinancierd door Janoekovitsj,’ zegt de Oekraïnse historicus Vitaliy Hedz. Het wordt volgens hem een ode aan de tragische sovjetheld, zoals Janoekovitsj het graag ziet. ‘De president heeft er veel voor over om zijn zetbazen in Moskou te vriend te houden. Oekraïnse journalsten die tijdens de making-of lastige vragen stelden, werden van de filmset verwijderd.’
In een koffiebar, onder de rook van het Dynamo Kiev-stadion, opent Hedz zijn dossier over de Dodenwedstrijd.
‘FC Start won, dat is een feit, maar daarna werd het verhaal fictie.’
Één van de Start-spelers, Machar Gontsjarenko, heeft later in zijn memoires nog geschreven dat de Oekraïnse en Duitse spelers na de wedstrijd, en ná het maken van de groepsfoto, gezamenlijk nog wodka dronken. ‘Sto gram,’ zegt Hedz.
Een borrel dus. Van 100 gram. ‘En op 16 augustus, een week na de ‘Dodenwedstrijd’, kwam FC Start al weer uit tegen een ander team, zegt Hedz die de documenten met het bewijs op tafel legt. ‘Maar deze versie werd verdrongen.’
Slechts vier van de FC Start-spelers werden uiteindelijk het directe slachtoffer van de naziterreur. Eén van de vier, omdat hij al die tijd in het geheim had gewerkt als sovjet-spion, zonder dat zijn medespelers daar van wisten. Zijn zus had hem aangegeven bij de Duitsers.
De andere drie stierven weliswaar in Vrouwenravijn Babi Jar, zegt Hedz. ‘Maar pas maanden na de wedstrijd. Als directe represaille voor het winnen van de Dodenwedstrijd? Dat lijkt niet aannemelijk. Ze stierven er ‘gewoon’, tegelijk met honderdduizenden andere burgers uit Kiev.’
De meeste spelers overleefden de oorlog en leidden een onopvallend bestaan in sovjet-Oekraïne.
Het ontmythologiseren van de Dodenwedstrijd wordt Hedz en zijn kortaangebonden collega Hinda niet in dank afgenomen. Hinda’s boek is kansloos. Hedz werkt als gids in een museum. Beide historici worden gemarginaliseerd.
Hedz: ‘Bij zijn aantreden heeft Janoekovitsj zijn minister van onderwijs opgedragen om de Oekraïnse geschiedschrijving af te stemmen op de Russische geschiedschrijving. Als gevolg is zelfs de Oranjerevolutie uit de schoolboekjes geschrapt.’

Oksana kijkt eerst op haar horloge en dan naar boven, waar de sneeuw met bakken uit de hemel komt.
Ze heeft het koud.
Zanger Volodimir staat nog altijd aan de rand van het Vrouwenravijn. We wachten op zijn lied, zijn ode aan de voetballers die stierven in Babi Jar, maar Volodimir wil eerst nog wat anders kwijt.
‘In de jaren zestig werd dit ravijn door de steenfabriek verderop als stortplaats gebruikt,’ vertelt de zanger.
Het ravijn, waar tijdens de oorlog nog de lichamen van honderdduizenden Oekraïners werden gedumpt, vulde zich nu dus met rode smurrie. Welk seizoen in welk jaar precies, is Volodimir vergeten. ‘Maar het regende dagen aan een stuk en toen brak de dam. Het was een vloed die door de hele wijk golfde. Weken later werden uit de berg smurrie trolleybussen gegraven. De lichamen zaten er als gestold nog op hun plekjes.’
Oksana kent het verhaal ook, het hoort bij de geschiedenis van haar stad. Maar Volodimir heeft nog een detail in petto.
‘Tijdens het puinruimen na de ramp vond men ook voetbalschoenen. Elf paar. De kicks van de mannen van FC Start.’
Ik kijk naar de display op mijn Marantzradio. De batterij is leeg. De opname van Volodimirs lied doen we dan maar een andere keer.
Eerst maar eens naar een kroeg voor een ‘sto gram’, tot grote opluchting van Oksana.
Bij thuiskomst, een week later, bel ik aan bij de Nederlandse Oekraïne-expert Diederik Kramers, met een doos ‘Sweets from Ukraine’ van Boris en een cd van zanger Volodimir onder mijn arm.
‘De mythe van de Dodenwedstrijd, over de helden die zijn gevallen voor het sovjet-Vaderland, die mythe doet het opnieuw goed,’ zegt Kramers. Omdat de achterban van president Janoekovitsj in de oostelijke Donbas hiermee vertrouwd is. Maar ook omdat Janoekovitsj gebrand is op een goede verstandhouding met het Rusland van Putin.
Kramers: ‘Het is nu het Janoekovitsjkamp dat zijn visie op de Oekraïnse geschiedenis doordrukt. En dat is griezelig.’

luister hier naar de VPRO-radioreportage: http://www.geschiedenis24.nl/ovt/afleveringen/2012/01-04-2012/Het-Spoor-terug–Dynamo-Kiev-1942.html

Hoe dat allemaal uitpakt…? Dinsdag 13 maart om 15.00 start in Straatsburg het debat.

UITGELEKTE ONTWERPTEKST RESOLUTIE:

The European Parliament,

– having regard to Articles 2, 3, 4, and 6 of the Treaty on European Union (TEU), Articles 2,3,4, 9, 10, 18, 19, 20, 21, 26, 45, 49, 56, 67, 83 and 258 of the Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU), the Charter of Fundamental Rights of the European Union and the European Convention on Human Rights (ECHR)

– having regard to Council Framework Decision 2008/913/JHA of 28 November 2008 on combating certain forms and expressions of racism and xenophobia by means of criminal law.

– having regard to Directive 2004/38 on free movement of EU citizens and their families,

– having regard to Directive 2000/43/EC implementing the principle of equal treatment between persons irrespective of racial or ethnic origin,

– having regard to the response of Vice President’s Reding’s statement on the PVV website of 11 February 2012 http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/reding/multimedia/news/2012/02/20120211_en.htm

– having regard to Rules 115(5) and 110(4) of its Rules of Procedure,

A.    Whereas at the beginning of February, the Dutch Freedom Party (PVV) launched an internet hotline “Meldpunt Midden en Oost Europeanen” in which it calls on people to report complaints caused by the “massive labour migration” of “Middle or Eastern European citizens”, in particular Poles, Romanians and Bulgarians; whereas people are asked in particular whether they have experienced any problems in terms of antisocial behaviour or whether they have lost their job to one of them;

B.    Whereas the free movement of citizens in the European Union is enshrined in Article 21 TFEU, and the free movement of workers within the European Union in Article 45 TFEU;

C.    Whereas the protection from discrimination on the basis of nationality is enshrined in Article 18 TFEU, and protection from discrimination on the basis of racial or ethnic origin in Article 10 TFEU;

D.    Whereas the protection of freedom of thought is enshrined in Article 10 of the Charter of Fundamental rights, and the freedom of expression in Article 11;

E.    Whereas the European Union is founded on the values of democracy and the rule of law, as stipulated in Article 2 TEU, on unequivocal respect for fundamental rights and freedoms, as enshrined in the Charter of Fundamental Rights of the European Union and in the ECHR;

F.    Whereas the Member States have an obligation to all European citizens to ensure that they are not discriminated against or stigmatised when living and working across Europe;

G.    Whereas this the PVV hotline openly incites to discriminate against European Union workers from Central and Eastern European countries and is creating divisions between communities in the Dutch society;

H.    Whereas the PVV website undermines the free movement of persons and the rights to non-discrimination, either based on 2004/38/EC or the relevant Treaty Articles;

I.    Whereas the Dutch Government has made a parliamentary support agreement with PVV and thus count on a majority in the Dutch Parliament;

J.    Whereas the government of the Netherlands has so far not formally condemned the PVV hotline;

K.    Whereas there is a real risk of similar hotlines being launched in other Member States

1.    Strongly condemns the website launched by the PVV, as it goes against all fundamental European values of human dignity, freedom, equality the rule of law and respect for human rights, and risks destroying the very basis of the Union, which is pluralism, non-discrimination, tolerance, justice, solidarity and freedom of movement;

2.    Considers the PVV hotline as a malintentioned initiative aimed at creating divisions within the society and obtaining political gains to the detriment of workers from central and Eastern Europe;

3.    Stresses the obligation of all European Union governments to guarantee the rights of free movement and non-discrimination; calls upon the European Council and the government of Netherlands to formally condemn the PVV hotline since it undermines those rights as is an affront to European values and principles;

4.    Calls on the Dutch authorities to investigate whether this initiative constitutes an administrative or criminal offence;

5.    Calls on the European Commission to check whether this initiative is compatible the spirit and letter of European law, in particular concerning free movement and non-discrimination;

6.    Calls on all Member States to promote the mobility of workers in the EU by following up on the requests made by the European Parliament in its resolutions;

7.    Instructs its President to forward this resolution to the Council, the Commission, the Council of Europe and the governments and parliaments of the Member States.

The decline of democracy – the rise of dictatorship

The undersigned, participants of the erstwhile human rights and democracy movement that opposed the one-party communist regime in the 1970s and 1980s, believe that the Hungarian society is not only the victim of the current economic crisis, but also the victim of its own government. The present government has snatched the democratic political tools from the hands of those who could use these tools to ameliorate their predicament. While chanting empty patriotic slogans, the government behaves in a most unpatriotic way by reducing its citizens to inactivity and impotence.

The constitutional system of Hungary has also sunk into a critical situation. As of the 1st of January 2012, the new constitution of Hungary along with several fundamental laws came into force. Viktor Orbán’s government is intent on destroying the democratic rule of law, removing checks and balances, and pursuing a systematic policy of closing autonomous institutions, including those of civil society, with the potential to criticise its omnipotence. Never since the regime change of 1989 when communist dictatorship was crushed has there been such an intense concentration of power in the region as in present-day Hungary.
Institutions with the authority to hold government activity in check have met a similar fate: Fidesz continuously deprives such institutions of their autonomy, blackmails them for survival, discharges professional management, takes unlawful decisions and moulds these institutions so that they can no longer control and correct government activity but, in sharp contrast to their original function, they serve to augment unbridled autocracy. With the removal of the checks and balances, the whole state has become subservient to the government, or rather to the prime minister.
The Parliament and the president obediently comply with the dictates of the cabinet. By having their staff radically reshuffled and implementing laws curtailing their competence, the Chief Prosecutor’s Office, the Court of Justice and the Constitution Court act as the lengthened arms of the government. While local councils have lost the better part of their clout, semi-autonomous institutions such as the Court of Auditors, the Hungarian Press Agency, the Hungarian Academy of Sciences and the National Cultural Fund may well be regarded today as quasi government agencies. Arbitration committees, including the now defunct National Conciliation Council, have been disbanded.

1. Legislative power
Fidesz created a system that put an end to genuine debates in and outside the Parliament, and by excluding stakeholders the Parliament became a virtual one-party powerhouse. It was stripped of even a semblance of lawful parliamentary protocol. By means of modifying house rules, Fidesz now has the exclusive right to turn any bill into law and make decisions about any issue concerning parliamentary protocol, thus rendering the existence of opposition parties a mere formality. Bills are rushed through legislation with no debate worthy of mention.

2. Executive power
Since a considerable proportion of proposals and amendments are submitted by individual members of Parliament who make no effort to seek consensus and often ignore relevant ministries, professional and accountable governance ceased to exist. This is a telling sign of the way power-sharing has become but a facade, with ministries and ministers having lost teeth. The president who is supposed to act independently of government and political parties, thereby being a living symbol of constitutional order, is a man who promptly signs any document pushed on his desk, and by disregarding the constitutional role bestowed on him, he is no more than a puppet of the executive power.

3. Jurisdiction
Numerous changes in legislation have been made that testify the direct political intentions to ignore democratic rules of law.
•    The Constitutional Court, the ultimate institution to safeguard legality, has been gradually turned into a weightless body. The number of judges has been increased with members known to be loyal to the ruling parties (including a former minister and a member of Parliament, both being Fidesz party members). The scope of the Court has been narrowed, partly by depriving it of arbitration on economic issues.
•    Established as part of the judiciary reform, the National Judiciary Office (NJO) is under direct political influence. Instead of being an independent professional body, the chairperson of NJO, who happens to be the wife of a Fidesz member of the European Parliament, has the exclusive right to appoint, delegate and promote judges, as well as to determine which court deals with which case. The chair of NJO has been elected for nine years by a two-third parliamentary majority, and short of a qualified majority in the future, the chair may remain in her post indefinitely.
•    While retirement age has been raised across the board, a sigificant proportion of leading judges has been forced into retirement. The judiciary has thus become existentially dependent.
•    The Chief Prosecutor, who has the exlusive right to decide which case may be forwarded to the Court of Justice and which court should hear it, is a politician of the ruling party.
•    In the future, suspects and the accused may be deprived of the opportunity to consult their solicitors.
This new system marks the end of independent jurisdiction in Hungary.

4. The media
Fidesz intends to place the entire media under its control and regulation, hindering any form of an impartial, analytical and critical judgment of its policy. With this in mind,
•    Originally destined to be an impartial forum, the public media has been forced to serve the goverment parties. Instead of professionalism, the only criterion for its continued existence is political loyalty.
•    News service has been centralised: the same news is broadcast in every channel.
•    Recently established and authorised with unprecedented power, the National Media and Telecommunication Agency, led by its chairman, a Fidesz loyalist, may exercise wide-ranging regulatory and sanctioning rights.
•    Radio frequencies and television broadcasting rights are conferred in an arbitrary fashion.
•    Independent press may be levied enormous fines, thus urging it to exercise self-censure. Destined to lose state-sponsored advertisers as well as private ones scared of retaliation, disobedient newspapers even run the risk of going bankrupt.

5. Election law
Democracy is posited on the condition that anyone may be voted out of office through peaceful measures. The new election law significantly restricts the opportunity to satisfy the will of citizens and realise a democratic change in the power structure. Instead of seeking consensus and a harmonisation of interests, Fidesz is intent on destroying rival political forces with the purpose of perpetuating its own power.
•    Motivated by political considerations, the new election law redrafted constituencies, thus creating a system which favours candidates of the ruling parties. Undeserving of constitutional democracies, no independent body has the right to veto the new distribution of constituencies.
•    Fidesz has taken the unprecedented step to ensure that all the votes from the compensatory list go to the winning party; ignoring the will of the electorate, this clause will distort the final outcome of the election.
•    The new single-round system will force the rivalling opposition parties into a coalition.
Fidesz does its best to criminalise its rivals: 21years after the regime change a new law has been passed in which the Hungarian Socialist Party, a democratic party of the Hungarian Parliament, has been deemed guilty as being the legal successor of the former communist party.
In Hungary, liberal democracy as interpreted in the West has come to an end, the autonomy of power centres has become a formality. The government is thoroughly antidemocratic by according no respect to the sanctity of private property, eliminating local councils, and pushing all channels of social mobility, public and higher education under its political control. It seems obvious that the aim of the present government is to overhaul the entire society and, with recourse to threats and blackmail, to create a country rendered incapable and cowardly to defy its dictatorial rule. Under such conditions, Hungary would have stood no chance in 2004 to join the European Union, the community of the Western democracies. Regretfully, Hungary can only expect further isolation, impoverishment and hopelessness in the future.
However, instead of searching for an alternative to replace this constitutional dictatorship, we had better consider ways in which we can get rid of it within the bounds of legality. The question is whether there is any chance at all to break out and reinstate the rule of law under the legal constraints imposed by Fidesz.
The advocates of democracy and the rule of law within and outside Hungary must not acquiesce in having the government of a member state of the European Union crush these universal values. Nor should the European Union just sit back and watch as it is being held hostage by an outdated, provincial tyrant. It is in the interest of both Hungary and the European Union to make a stand against the prime minister of Hungary. The leaders of the European Union are right in their decision to tighten intergration, but this step should be taken not only to combat the financial crisis but also to challenge political crises and risks. The European Union may disintegrate not only for economic reasons but for reasons of pursuing disparate and antidemocratic policies as well.
As we regard ourselves simultaneously as Hungarian and European citizens, we wish to avoid a clash of identities. We reject any political command that we give up our „dual citizenship”. If choose we need, our choice will be between the values of democracy and dictatorship – just as we did at the time of communist dictatorship. We are aware that the idea of a common Europe was born as an economic project, but this project is no more than wishful thinking unless its value system is accounted for and enforced, and lack thereof gets punished.
We are convinced that Hungary can become a country where the rule of law is reinstated. However, we must not forget that Fidesz, busy building a one-party dictatorship at an ever-growing speed, will never surrender unless compelled by the political representatives of Hungarian democrats, in compliance with the legal norms of democracy on which the European Union is founded.
The dictatorial rule has already reached a point of no return; under the present circumstances our country is unlikely to be able to find its way back to the rule of law. However, a debate along these lines is not timely when democratic forces are faced with the daunting task of uniting forces – in and outside the Parliament, with one another. We cannot afford the luxury of learning the lesson after a lost election.
Unity for the time being – and for a long time hence – implies obtaining mass support. The size of this support will determine the means available for the reinstatement of democracy and the rule of law. Beyond raising its voice against the economic adventurism pursued by Orbán, Europe and the whole world will offer help for Hungarian democracy only after unity has been achieved with mass support to back it up.
Europe is at a crossroads too. Hungary is a sad example of what may happen wherever there is a concentration of crisis tendencies, aggravated by attempts to resolve problems caused by an economic and social crisis with authoritarian means and a policy of nationalistic isolation. Instead of prosperity and stability, such a policy can only lead to suppression, conflict and turmoil. The desperate situation of present-day Hungary should be a warning for all of us: if Europe is prepared to help Hungary, it will also help itself.

Attila Ara-Kovács, journalist
György Dalos, writer
Gábor Demszky, former Mayor of Budapest
Miklós Haraszti, former OSCE Representative on Freedom of the Media, former MP
Róza Hodosán, former MP
Gábor Iványi, pastor, former MP
János Kenedi, historian
György Konrád, writer
Bálint Magyar, former Minister of Education
Imre Mécs, former MP
Sándor Radnóti, philosopher
László Rajk, architect, former MP
Sándor Szilágyi, writer on photography

Forwarded by László Rajk
H-1061 Budapest, Paulay Ede u. 19.
Phone, facsimile: +36 1 351 9543
www.iprotest.hu
www.rajk.hu

In Tervuren is vandaag, tijdens de jaarlijkse Hubertus-viering, onze schildpad gezegend. Een groots moment!

Vandaag, donderdag 20 oktober, zou de Oekraïnse president Viktor Janoekovitsj een bezoek brengen aan Brussel. Maar het werd op ’t laatste moment afgelast. Europa’s leiders willen niet langer op één foto met Janoekovitsj, die wordt gezien als de motor achter het proces tegen zijn rivaal Julia Timosjenko.
Timosjenko, één van de helden van de Oekrainse Oranje-revolutie in 2004, werd vorige week veroordeeld tot 7 jaar celstraf, wegens frauduleuze Russische gasdeals tijdens haar premierschap.
Een oneerlijk en politiek proces, klinkt de verontwaardiging in Brussel. Alle moeite, om Oekraïne een Europese toekomst te bieden, is dus kennelijk voor niets geweest.
Of… heeft de Europese Unie de rol van Moskou in ‘t hele verhaal onderschat?
Luister hier