Boomtown Baku zuigt je leeg

‘Engelen bestaan niet,’ zegt de Azerbeidzjaanse minister van Buitenlandse Zaken Elmar Mammadyarov, terwijl hij achteroverleunt in zijn leren fauteuil. De slechte kwaliteit van het leer roept herinneringen op aan muffige sovjetburelen van weleer. Maar op het oude meubilair na blaakt de minister van zelfvertrouwen. ‘Kijk in de stad om je heen! Iedere week herrijst er wel een nieuwe wolkenkrabber.’

Sinds het kleine petroleumstaatje Azerbeidzjan in 1991 Moskou de rug toekeerde en onafhankelijk werd, stroomt de welvaart door pijplijnen het land binnen. En iedereen – Chinezen, Amerikanen en Europeanen – meldt zich in hoofdstad Baku – het Dubai aan de Kaspische Zee - om een stuk te krijgen uit de taart.
Het is dáárom dat minister Mammadyarov kritiek vanuit Europa op het totalitaire regiem in zijn land met een minzaam lachje pareert. Azerbeidzjan doet qua democratie niet onder voor sommige lidstaten in jullie ‘engelachtige’ Europese Unie, zegt Mammadyarov.
Vandaag gaan de Azeri’s naar de stembus, maar de uitslag staat volgens waarnemers al vast: de partij van president en olieclanleider Ilham Alijev wint met ruim 80 procent. De oppositie, die de zelfverrijking van de olie-elite aanklaagt, is kansloos. Onafhankelijke kranten moeten op hun woorden passen. En twee bloggers, die de president in een onschuldige video op internet parodieerden, werden in aanloop naar de verkiezingen gearresteerd.
Mammadyarov, op luchtige toon: ‘Democratie is een proces, heb wat geduld.’
Maar in de praktijk heeft niemand dat geduld. Want in boomtown Baku moet je nú zijn, wil je het olie- en gasspel meespelen. Democratie of geen democratie.
Vooral Europa heeft haast bij het sluiten van contracten.
De Europese Unie, nu nog in sterke mate afhankelijk van door Moskou gecontroleerd Russisch gas, ziet in Baku een alternatief om de energietoevoer te diversificeren.
Uit de klauwen van Moskou, maar ín de klauwen van Baku, zegt oppositielid Nasib Nasibli.
In het kader van Europa’s nabuurschapsbeleid ondersteunt de EU-delegatie in Baku formeel democratiseringsprocessen, zegt Nasibli. ‘De EU ziet ook toe op ons conflict met buurland Armenië dat nog altijd het Azerbeidzjaanse grondgebied Nagorno-Karabach bezet houdt. Maar in werkelijkheid is de EU maar op één ding uit: energie. Europa sluit zijn ogen voor de streken van het regiem.’
Op een Brusselse tekentafel ligt al jaren het zogeheten Nabucco-projekt, een pijplijn die gas uit de Kaspische Zeeregio naar Europa moet transporteren. Maar het blijft vooralsnog bij een blauwdruk.
‘De EU spreekt niet met één stem,’ zegt Vagif Alijev, vice-president van staatsoliebedrijf Socar. Niet dat het de Socar-baas iets kan schelen. ‘Genoeg klanten die zich melden.’
In afwachting van Nabucco zoeken Europese landen naar één-op-één allianties. Zo ook Nederland. Terwijl elders ambassades wegens bezuinigingen moeten inkrimpen, opende Nederland in Baku onlangs een nieuwe ambassade. ‘Om mee te kunnen doen in de grote concurrentieslag,’ zegt ambassadeur Arjen Uijterlinde. ‘Je moet hier investeren in solide politieke contacten, maar Azerbeidzjan is zéker geen gevaarlijk land,’ verzekert de ambassadeur.
Toch is olie-expat Ruben Scholten liever op z’n hoede. In de zomer werden hij en zijn gezin door olieboorbedrijf Baker Hughes naar Baku gezonden. ‘Op elke hoek van de straat staat politie,’ zegt Scholten. ‘Een fout kun je je niet veroorloven, want ze willen allemaal geld zien. Hier in de bak komen riskeer ik liever niet.’