Twee keer stemmen voor Europa?

Door Sebastiaan Gottlieb, specialist internationaal Recht

Copyright: Flickr/Jochem Wolters

Door een lek in de registratie voor de Europese verkiezingen kunnen Nederlanders in het buitenland eenvoudig stemfraude plegen. Deze landgenoten kunnen twee keer stemmen voor het Europees Parlement als zij in een ander land binnen Europa wonen.

Officieel is het verboden, maar een waterdichte controle is volgens de Nederlandse Kiesraad geen doen. Het lijkt de prijs die we betalen voor het recht om als expat in het gastland mee te stemmen.

Esther de Lange is kandidaat voor het CDA voor het Europees Parlement. Ook zij kreeg ook twee stemformulieren. Twee jaar geleden verhuisde ze terug vanuit België naar Nederland. Hoewel ze zich netjes had uitgeschreven, kreeg ze op haar Belgische adres toch een oproep te stemmen.

Veel missers

En De Lange is de enige niet. In de Wereldkrant van Radio Nederland lieten tientallen mensen uit bijna alle Europese landen weten dubbele stembiljetten te hebben gekregen. Esther de Lange vraagt zich af of het een speciaal Nederlands probleem is, of dat het ook voor andere Europese landen geldt.

“Ik heb het idee dat de urgentie allereerst in Nederland ligt, want ik hoor het vooral van Nederlanders vanuit het buitenland. Of ze hebben twee stembiljetten ontvangen, of helemaal geen. Ik heb het zelf ook aan de levende lijve ondervonden toen ik in Frankrijk woonde en geen stembiljet ontving. De dienst in Den Haag die daar verantwoordelijk voor was zei toen al: “Ach mevrouw met tien procent van de aanvragen gaat wel eens wat mis”.

Stemmen voor Europa is een nationale verantwoordelijkheid waar de Europese Unie verder buiten staat. De regels voor de Europese Verkiezingen zijn vastgelegd in de nationale kieswetten.

Zo’n 40.000 Nederlanders die in het buitenland wonen hebben zich in Den Haag geregistreerd om te stemmen voor het Europees parlement. De helft van die aanvragen komt uit de Nederlandse Antillen en de andere helft uit de rest van de wereld. Een deel daarvan zou eventueel een dubbele stem kunnen uitbrengen, maar die stemmen kunnen nooit de uitslag beïnvloeden.

Dubbele nationaliteit

Behalve veel Nederlanders die in een ander Europees land wonen, zijn er ook zo’n 145.000 Nederlanders met een dubbele Europese nationaliteit. Een van hen is de Nederlander Steven Verhelst. Hij woont en werkt al sinds 1986 in Italië en heeft ook de Italiaanse nationaliteit gekregen. Verhelst ontving voor de Europese verkiezingen twee stembiljetten en is ook van plan ze allebei te gebruiken:

“Ja, ik ga twee keer mijn stem uitbrengen. Eén keer voor de Nederlandse en één keer voor de Italiaanse lijst. Ik laat graag mijn stem gelden, omdat ik graag mijn voorkeur uitspreek over politieke zaken.”

Verhelst stemt ook anders in Italië als in Nederland omdat het politieke klimaat zo verschillend is. In Italië kiest hij voor gematigd links en in Nederland stemt hij al jaren gematigd rechts.

Volgens de Nederlandse Kiesraad is niet te controleren of iemand twee keer een stem uitbrengt, omdat ieder land zijn eigen administratie heeft. Toch is twee keer stemmen strafbaar. Daar staat maximaal een maand celstraf op of 3500 euro boete op. Volgens justitie is alleen nog nooit iemand daarvoor veroordeeld.

‘Potentiële fraude’

Henk Kummeling, hoogleraar staatsrecht en voorzitter van de Nederlandse Kiesraad bevestigt dat er dubbel gestemd kan worden in Europa:

“In beginsel zou ik zeggen hoort er alles aan gedaan te worden om potentiële fraude bij verkiezingen te voorkomen. Het kan best zijn dat men zich in Europa naar aanleiding van dit feit achter de oren gaat krabben - en móet krabben - om dit soort gevallen voor de toekomst te gaan voorkomen.”

Staatsrechtgeleerde Erik Jurgens noemt het dubbel stemmen weliswaar onwenselijk, maar hij gaat er niet van uit dat er op grote schaal gefraudeerd wordt. Bovendien zijn door het relatief hoge aantal stemmen dat nodig is voor het behalen van een zetel in het EP de effecten van dit soort kiesfraude waarschijnlijk marginaal.