Vijf jaar verder - nog bang voor Brussel?

Als het aan de inwoners van het Poolse Godziszów had gelegen, was hun land in 2004 geen EU-lid geworden. Bijna 90% van de ongeveer 6000 inwoners stemde tegen, tijdens een nationaal referendum. Niet dat het hielp want de rest van Polen stemde in ruime meerderheid voor toetreding. Vijf jaar en vele miljarden euro’s landbouwsubsidies later peilden we opnieuw de stemming.

‘Er valt niets te klagen!’ roept boer Tadeusz vanuit de cabine van zijn tractor. Ook hij stemde 5 jaar geleden tegen de EU, ‘gewoon omdat het de eerste keer was’. Wantrouwen is hier nu eenmaal de regel, en veel boeren in Polen zagen de EU als een bedreiging voor hun -vaak kleine- boerenbedrijf.

Maar Tadeusz is van gedachten veranderd. Want eerlijk is eerlijk, het leven is er niet slechter op geworden zoals vooraf gevreesd. Door alle subsidie krijgt hij omgerekend zo’n duizend euro per jaar extra. Een welkom bedrag.

Omdat de boeren in Godziszów massaal gebruik maakten van deze Europese landbouwsubsidies, profiteerde het eurosceptische boerendorp als geen ander van het EU-lidmaatschap, zegt Ewa Bober, werkzaam op het plaatselijke gemeentehuis. ‘Iedereen is hier boer en iedereen die meer dan 1 hectare bezit, komt voor subsidie in aanmerking.’

Maar het dorpje in het Zuid-Oosten van Polen zag het Europees geld ook via een andere weg binnenstromen. ‘kijk eens naar die huizen daar op de heuvel’, zegt pastoor jozef krawczyk, wijzend op de vers geschilderde gevels. ‘Die zijn gerenoveerd met geld dat mensen in het buitenland hebben verdiend in de afgelopen jaren.’ Ook zijn eigen kerk is gerenoveerd dankzij donaties van mensen die naar Ierland en Groot-Brittannië vertrokken om te werken. Niet dat God daarmee uit Godzizsów verdween. ‘Het eerste dat mensen doen bij terugkomst is ter kerke gaan, want dat missen ze het meest in den vreemde.’ weet de pastoor.

Maar als er vandaag weer een referendum gehouden zou worden? Dan zou nog steeds de meerderheid van zijn parochie tegen de EU stemmen, denkt hij ‘Vanwege angst voor verlies van morele waarden die wel in Polen maar niet in de rest van de EU gelden.’ refererend aan kwesties als abortus, homohuwelijk en euthanasie.

Godziszów mag er dan op vooruit zijn gegaan sinds het EU-lidmaatschap, daarmee is het boeren wantrouwen niet verdwenen. ‘Ze hebben de suikerfabriek gesloten en de scheepswerven worden’ verwoordt boer Kazimierz een Pools sentiment dat verder reikt dan zijn eigen akkerland. En verder: ‘Kunstmest is drie keer duurder geworden. Daar krijgen we dan wat subsidie voor terug, maar we houden er niets aan over.’

Jazeker, de EU heeft zijn dorp bereikt. Hij ziet ‘alleen nog maar Duitse, Nederlandse en Franse tractors’ tegenwoordig. ‘De Poolse industrie gaat eraan kapot’ Dan laadt Kazimierz zijn kar vol met dood hout en zet zijn –Poolse- tractor weer in beweging. Soms doet geld wonderen. Maar in Godzizsów vooralsnog niet.