Zalm van Trine

Trine Danielsen

De Europese Commissie heeft gezegd dat er meer vis gekweekt moet worden, en minder geïmporteerd van buiten de EU. Maar volgens natuurbeschermers loopt wilde vis gevaar door kweekvis die ontsnapt en niet goed tegen ziektes kan. In een Noors fjord wordt gewerkt aan een oplossing.

De fjorden in, dat wilde ik als kind al. Nu vaar ik Stavanger uit aan boord van een toeristenbootje. De schipper maakt koffie en zet een schoteltje vochtige koekjes klaar. Ik ben de enige passagier. Het is ongeveer een uur varen langs eilandjes en besneeuwde bergtoppen naar de zalmkwekerij van Trine Danielsen.

‘Farmed & dangerous’

Noorwegen is de wereldwijde nummer één op het gebied van gekweekte zalm. Wetenschappers uit het Canadese Halifax concludeerden vorig jaar dat viskwekerij op zo’n schaal levensgevaarlijk is. Ruim de helft van de wilde zalm wordt volgens Jennifer Ford en Ransom Myers erdoor bedreigd.

Zalmkwekerijen zijn eigenlijk een soort enorme netten op zee. Een forse storm kan al genoeg zijn om honderdduizenden, zalmen te laten ontsnappen. Die zijn gekweekt op smaak, niet op weerstand zegt Maren Esmark van het Noorse WWF. Ziektes en parasieten zoals zeeluis hebben dus vrij spel.

Gaan de wilde en de gekweekte zalmen met elkaar paren, dan heb je een probleem. Volgens Ford en Myers is het in Noorwegen inmiddels al zo erg dat je het onderscheid tussen wilde en kweekzalm niet eens meer kan maken.

Door één deur

Dat vindt Maren Esmark te ver gaan. Wat opvalt is dat terwijl in Nederland de visindustrie en de natuurbeschermers nauwelijks nog met elkaar praten, ze in Noorwegen prima door een deur lijken te kunnen. Er wordt regelmatig overlegd, en Esmark is daarvoor de contactpersoon. Sterker nog, het Noorse WWF en de grote zalmexporteur Marine Harvest kondigden afgelopen zomer een samenwerking aan om het milieu te beschermen.

Marine Harvest, dat tot een paar jaar geleden eigendom was van het Nederlandse Nutreco, is ook één van de partners in het CAC: het ‘Centre for Aquaculture Competence’ in Hjelmeland, waar Trine Danielsen de scepter zwaait.

Alleenstaande moeder

Trine haalt me van de boot. Een gebruinde dame met een scherpe blik, die aan het hoofd staat van een paar loodsen en een drijvend eiland vol metalen loopplanken. Verder is hier he-le-maal niets.

Ze woonde met haar zoontje in Portugal, zegt ze, toen ze werd gebeld. Marine Harvest wilde een nieuw soort zalmkwekerij beginnen, waar onderzoek uit het laboratorium direct in de praktijk zou worden getest. Leek dat haar soms iets? “Ach, het werd toch tijd dat mijn zoontje Noors zou leren.”

Ze wilden voor het experiment per se een vrouw. Om de vrede te bewaren tussen de wetenschappelijke ‘nerds’ en de mannen van de praktijk die samen het handjevol personeel van de kwekerij vormden. En om als er iets mis zou gaan snel en intuïtief met oplossingen te komen. Want het CAC is ook een ‘gewone’ commerciële kwekerij.

Heilige graal

We gaan een metalen loopplank op tussen de zalmen, waarvan er zo nu en dan één boven het water uit spring. Op een computer in één van de loodsen wordt elke beweging nauwlettend gevolgd. Elke paar weken controleren duikers bovendien of de netten niet beschadigd zijn.

Het is een omslachtige oplossing, geeft Trine toe. Het afgelopen jaar is het CAC vooral druk geweest met één ding: kweekzalm ‘duurzamer’ maken. Maar zijn ze daar klaar mee, dan wordt het ontsnappingsprobleem de volgende prioriteit.

Die duurzaamheid zou trouwens wel eens de helige graal kunnen zijn van wat de Europese Commissie wil. Tot nu toe was het namelijk zo dat er om één kilo zalm te kweken, vijf kilo andere vis nodig was. Want zalmen zijn viseters.

Trine’s ogen glinsteren. Ze is inmiddels zover, zegt ze, dat voor één kilo zalm nog maar één kilo vis nodig is. “Zalmen groeien net als kinderen. Als ze aan het puberen zijn maakt het toch niet uit wat ze eten, binnen de kortste keren is het verbrand. In dat stadium kan je ze dus net zo goed plantaardig voer geven.”

Doorbraak

Een paar weken na mijn bezoek aan het CAC staan de Noorse kranten er vol van. Een doorbraak op het gebied van de duurzaamheid, nog even en het systeem kan overal ter wereld worden toegepast.

Maar terug naar de ontsnappingen: details wilde Trine niet geven, maar een tip van de sluier lichtte ze al wel op. Het CAC is bezig om ontsnappingen te voorkomen door met signalen het gedrag van de zalmen te sturen.

Pavlovzalmen dus! Die straks lekker thuisblijven, ook als de deur openstaat. Dan kan de Europese Commissie pas echt met een gerust hart aan de aquacultuur.