Change, ook in Europa!

In de aanloop naar de Europese verkiezingen van 4 juni bloggen komende en gaande Europarlementariërs, actieve kiezers en andere betrokkenen mee op Wie Is Er Bang Voor Brussel. Deze week Arno Uijlenhoet, de Nederlandse lijsttrekker van de nieuwe partij Newropeans.

Maandag 6 april

Terwijl de kranten vol stonden van de G20-top en de NAVO-top aanstaande was, reisde ik afgelopen vrijdag af naar Cannes. Niet zo zeer voor een zonovergoten weekend aan de Côte d’Azur, maar voor een laatste ontmoeting voor de komende Europese verkiezingen met alle collega lijsttrekkers en campagnecoördinatoren uit andere Europese landen waar Newropeans aan de Europese verkiezingen gaat deelnemen.

Ik reisde samen met Veronique Swinkels, de campagnecoördinator van Newropeans in Nederland. Voor hen die het nog niet weten: Newropeans is een Europese politieke partij die los van nationale partijen en de diverse lidstaten, onder één naam en met één programma gaat meedoen aan de komende Europese verkiezingen.

Newropeans kwam tot stand na onvrede over de manier waarop Europa omging met het Grondwettelijk Verdrag: Van de burgers werd verwacht, zelfs bijna geëist, dat zij ‘ja’ tegen het Verdrag zouden zeggen. Voor de initiatiefnemers van Newropeans was het duidelijk: Om grip te krijgen op Europa en als burgers op een gelegitimeerde manier ‘nee’ te kunnen zeggen tegen besluiten die in Europa worden genomen, is het van belang dat de eindeloze koehandel tussen de lidstaten en nationale politieke partijen wordt doorbroken en Europa democratisch controleerbaar wordt.

In het Europa van 27 lidstaten is een ‘regime change’ nodig; Niet nóg meer macht aan de Raad van Ministers, zoals in het Grondwettelijk Verdrag en het Verdrag van Lissabon wordt voorgesteld, maar meer macht aan het Europees Parlement als vertegenwoordiging van de burgers in Europa. Het is de volle overtuiging van Newropeans dat alleen een volwaardig Europees Parlement de regeldrift van de Europese Commissie aan banden kan leggen en een democratisch tegenwicht kan bieden aan de eindeloze en oncontroleerbare onderhandelingen in de Raad van Ministers, leidend tot besluiten waarom burgers niet hebben gevraagd.

Voor Newropeans is het duidelijk: Europa moet eerst zijn bestuurlijke huiswerk maken en dan pas eventueel, met instemming van de burgers, besluiten tot verder uitbreiding en integratie.

Op een dakterras met uitzicht op de Middellandse Zee werd onder begeleiding van de Fransman Franck Biancheri, de voorzitter van Newropeans, de campagnestrategie voor de komende weken en maanden aangescherpt. Als geen ander zal Newropeans laten zien dat alleen een democratisch controleerbaar Europa een alternatief is voor de huidige ‘achterkamertjes politiek’ in Europa. Vertaald naar de Nederlandse context: Pleiten voor een sterker, socialer, duurzamer of innovatiever Europa, zoals de nationale partijen doen, zonder te bekennen dat daarvoor een meer democratisch Europa nodig is, is laf en dubbelhartig.

Europa heeft behoefte aan de democratische rem en niet aan een populistische rem. Het wordt tijd dat nationale politieke partijen dat gaan inzien en hun verantwoordelijkheid nemen.

En passant kwam dit weekend natuurlijk ook de wereldpolitiek ter sprake. De ’schooljongensfoto’ van Obama, Medvedev en Hu Jintao met Berlusconi werd als smakeloos afgedaan; In een tijd dat de werkloosheid om zich heen grijpt, ga je als staatshoofd niet zo op een foto staan. Erger is natuurlijk dat de G20 niet heeft geleid tot het keerpunt waarop werd gehoopt. De opmerking van Bondskanselier Angela Merkel, dat de top ‘bijna historisch’ was, zegt in dit verband boekdelen. Veel toezeggingen, zoals verscherpt toezicht op het bankwezen, extra middelen ter stimulering van de economie, de aanpak van belastingparadijzen en het voorkomen van protectionisme, waren al eerder gedaan of zijn halfzacht. De G20 heeft verzuimd te zeggen dat we in een economische systeemcrisis verkeren en dat voor het aanpakken van een dergelijke crisis veranderingen in het neoliberale economische systeem nodig zijn: de hervorming van het bankwezen (inclusief het gecontroleerd failliet laten gaan van bepaalde banken) en de invoering van een nieuwe wereldwijde munteenheid, ter vervanging van de Dollar.

In die zin doet de oproep van president Obama tot verandering, ook in Europa, een beetje vreemd aan. Weliswaar geeft hij er blijk van dat de Verenigde Staten niet zonder Europa en machten als China en Rusland kunnen, tegelijkertijd begint het erop te lijken dat de verandering waar hij tijdens zijn verkiezingscampagne zo voor heeft gepleit, begint stuk te lopen op de macht van Wall Street en het Pentagon: fundamentele veranderingen in de opstelling van de VS, zowel in economisch als militair opzicht blijven vooralsnog uit. Enige uitzondering hierop vormt zijn pleidooi voor een kernwapenvrije wereld.

Wat Newropeans betreft is ‘change’, ook in Europa, wel degelijk en meer dan ooit nodig. De behoefte aan een sterkere inbreng van Europa op het wereldtoneel is van groot belang in een tijd dat veranderingen zich steeds meer op mondiaal niveau afspelen. Maar daarvoor is het allereerst nodig dat Europa bereid is zichzelf institutioneel te hervormen. Wanneer we verzuimen Europa echt te hervormen en politiek te integreren, dreigt Europa, ook economisch gezien, uit elkaar te vallen. De druk op de Euro als gevolg van de huidige economische crisis is daarvan een voorteken.