In werkelijkheid is het niet zo, maar de dood lijkt hier om een of andere reden dichterbij te zijn dan elders. Hier kom je het elke ochtend tegen op weg naar werk, dooie katten die zijn aangereden. Af en toe een hond. Een paar uur later komt de vuilnis ophaaldienst Serlimar ze oprapen. Wat een vreselijke rotbaan lijkt me dat.
In het achterland zie je platgereden leguanen en heel af en toe een boa. Die blijven wat langer en worden in de loop van de week tot een smurrie uitgesmeerd over het asfalt door de auto’s. In de zomer wanneer de grote krabben hun eieren leggen lopen ze ’s nachts in drommen de weg op bij de mangroven tussen Savaneta en Pos Chiquito. Je kan ze niet allemaal ontwijken (sommigen maken er zelfs een spel van om zoveel mogelijk te raken), je hoort het kraken van hun pantsers onder je wielen.
Dat zie je niet zo 1-2-3 in een drukke stad of in een Vinex-wijk. Zeker geen huisdieren in ieder geval. Ik had op de flat waarin ik 8 jaar lang woonde in Groningen ooit een buurman die muren van zijn woonkamertje had volgehangen met opgezette beesten. Vogels, vosjes, zelfs een leeuwenkop hing er. Het meest morbide eraan (los van het feit dat hij er zoveel had) vond ik toch vooral de wat muffe lucht die er constant hing. Ik woonde in een buurt waar veel bejaarden waren. Bijna al mijn meubels waren van de kringloop. Ik was er wel van bewust, maar dacht er natuurlijk niet al teveel over na, zeker niet met mijn budget.
Mijn leven in Nederland was veilig. Zolang je binnen de lijntjes bleef, rechts reed, op tijd kwam, je mond hield (of op zijn minst slim handelde) wanneer je onraad zag, de regels kende en je afspraken nakwam was er niets aan de hand. Je stapt in je auto, de taxi, de bus en de trein en je werd netjes en veilig afgezet op je plek van bestemming en terug voor je huisdeur. Hartstikke veilig. Het leek haast wel of je alleen door het noodlot, een dom ongeluk, de verkeerde persoon tegenkomen, blikseminslag, om kon komen.
Ik moest denken aan Aruba, waar je makkelijker dan je denkt kan verdrinken, in een ravijn kan vallen en iets breken of zelfs een ratelslang of duivelsvis, rog, schorpioen, giftige duizendpoot en sinds een paar jaar zelfs boa tegen kan komen. Je hebt dengue. En een, later we maar zeggen, minder dan academisch ziekenhuis. Wat mij op gegeven opviel in Nederland was dat alles wat maar een beetje kon hinten naar het tijdelijke aard van dit bestaan was weggepoetst uit het openbare leven. Daar is de dood sowieso een privé-aangelegenheid. Alleen in de overlijdensberichten in de krant wordt het persoonlijk, bizar genoeg. “We missen je.” “Je hebt gestreden.” “Je was zo jong.”
Sociaal verschijnsel
Op Aruba is dat anders. Hier is de dood zo nadrukkelijk aanwezig dat het een sociaal verschijnsel is. Hier wordt niet in besloten kring begraven, mensen gaan naar begrafenissen toe van halve kennissen en buurtgenoten. Nadat de persoon in kwestie goed en wel ligt opgeborgen in zijn of haar crypte gaan de rouwenden naar de dichtstbijzijnde kroeg, ‘om de handen te wassen.’
Politici gaan graag naar begrafenissen, want daar kunnen ze hun kop laten zien en hun menselijke gezicht. En ze hoeven vaak, indien nodig, alleen een ander colbert aan te doen. Een zwarte. Zonnebrillen zijn de rigeur op begrafenissen. Hard nodig onder de hete zon en mannen en vrouwen kunnen hun betraande ogen (of misschien juist hun apathie) beter verschuilen. Het hoort er gewoon bij.
Daar staat, ook haaks tegenover het Nederlandse gebruik, de superformele aankondiging tegenover. Elke avond worden op TV de overlijdensberichten uit de krant aangekondigd. Je hoort een statig, doch aangenaam klassiek deuntje of gewoon de dodenmars. Een gelaten, formele stem zegt negen van de tien keer dat de Heer mijn herder is en dat ik tevreden op de groene velden rust. De overledene kijkt vanuit zijn of haar pasfoto serieus of beteuterd naar de lens van de fotograaf van Checkpoint Color. “Op christelijke wijze is overleden…” De familieleden, comères en compères worden genoemd en er wordt verontschuldigd aan diegenen die misschien, in alle commotie en verdriet van de familie, per abuis niet waren genoemd.
Er wordt zelden afgeweken van de formule. Bijna nooit is er een persoonlijke noot, een favoriete songtekst of een hartekreet van de familie. Pas na een jaar, vaker vijf, wordt af en toe een bericht geplaatst waarin de familie het overlijden van hun dierbare herdenken. “We voelen je aanwezigheid. Oma is meer de oude sinds je er niet meer bent.”
Ambulance
Vorige week zaterdag reed ik vanuit mijn huis naar het concert van Earth Wind & Fire. Ik was laat. Vijftig meter van mijn huis, aan dezelfde weg stond een ambulance bij een woning. Ik herkende de woning specifiek als de plek waar een maand eerder de processie startte ter viering van de 50e verjaardag van de Sagrado Curazon-kerk van Savaneta. Het heiligenbeeld werd toen even in de woning bewaard voordat het door padvindersop de schouders werd genomen, net als in die scene door de oude straten van New York in Godfather II. Nu reed ik langs en dacht ik: “De bewoner zal wel een hartaanval hebben gekregen ofzo.” Ik ben geen praktiserend religieus persoon, maar ik kon niet ander dan een kruis slaan.
Dit is het dorp van mijn familie, waar mijn oma mij het ‘Onze Vader’ heeft geleerd (ben ik al jaren weer vergeten, overigens) en ondanks dat ik vloek als een ketter en lang niet alles wat ik doe even vroom is, die tik van de molen hou je als je familie uit Savaneta komt. Na middernacht reed ik terug naar huis en zag ik politieauto’s bij de woning. Eenmaal thuis las ik een bericht op Facebook van de dochter van mijn neef die naast ons woont, waarin ze zegt dat als iemand aan haar familie komt er geen wetten meer voor haar zullen gelden.
De volgende ochtend hoorde ik dat de 73-jarige bewoonster van die woning op brute wijze was omgebracht. Mijn tante bij wie ik inwoon kende haar, net als de rest van de familie. Ze zou onlangs aan haar gevraagd hebben waarom ze niet naar een tehuis wilde verhuizen. Ze woonde immer alleen. “Ach, ik ben het gewend”, kreeg ze als antwoord van mevrouw Dottie, die met regelmaat loten kocht in de loterijwinkel aan de overkant. Eergisteren werd zij begraven. De dader is nog niet gepakt, al wordt in de buurt wild gespeculeerd over wie het zou zijn.
